Page 15 - Coğrafya Zenginleştirilmiş Öğretim Programı 10

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI ~ ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ
COĞRAFYA
10. SINIF

Glasser’ın Seçim Teorisi’ne göre davranış sorunları, karşılanmayan ihtiyaçlardan doğar. Üstün zekâlı öğrencilerde bu 4
temel ihtiyaç aşağıdaki gibi görünür ve bu ihtiyaçlar şu şekilde karşılanmalıdır:
Güç (Yeterlilik/Başarı): Kendini yetkin hissetme ihtiyacıdır. Sadece notla değil bilgiye katkı sağlayarak tatmin olurlar.
• Uygulama: Onlara “sınıf uzmanı” rolü verin. Bildikleri bir konuda 5 dakikalık sunum yapsınlar.

Özgürlük: Kendi kararlarını verme ve otonomi ihtiyacıdır.
• Uygulama: Ödevlerde format seçme hakkı tanıyın (video, makale, poster). Sıralarını veya çalışma arkadaşlarını seç-
melerine izin verin.
Eğlence: Keşfetme, merak ve keyif alma ihtiyacıdır. Onlar için “öğrenmek” en büyük eğlencedir, sıkıcı tekrar ise eziyettir.
• Uygulama: Oyunlaştırmayı (Gamification), zekâ soruları ve mizah ile derslere entegre edin.
Aidiyet: Sevme ve sevilme, kabul görme ihtiyacıdır.
• Uygulama: Onları “garip” özellikleriyle birlikte kabul eden bir sınıf iklimi yaratın. Ilgi alanlarını sınıfta paylaşmaları için
onlara alan açın.

Kaya ve arkadaşları (2017) tarafından tasarlanan program kapsamında öğretmenlere üstün zekâlı öğrencilerin özgürlük, güç,
eğlence ve ait olma ihtiyaçlarını okul bağlamında nasıl karşılayacaklarına dair kapsamlı bir eğitim sunulmuştur. Bu süreçte
odak noktası; öğrencilerin başarı kimliklerini desteklemek ve içsel motivasyonlarını güçlendirmek olmuştur. Programın sonuçları
incelendiğinde eğitim alan öğretmenlerin “kaliteli okul ortamı yaratma” ve “önleyici davranış yönetimi” puanlarında artış olduğu,
bu durumun ise sınıf içindeki olumsuz davranışların azalmasına doğrudan katkı sağladığı gözlemlenmiştir (Kaya vd., 2017).
Sınıf yönetiminde Seçim Teorisi’ni benimsemek, disiplini bir “kontrol” unsuru olmaktan çıkarıp öğrencinin temel ihtiyaçlarını besle-
yen bir etkileşim modeline dönüştürür. Özellikle üstün zekâlı ergenlerin özgürlük ve güç ihtiyacı, entelektüel bağımsızlık talebiyle
iç içe geçmiştir. Eğitim sürecinde öğrenciye öğrenme rotası ve ürün tasarımı konusunda seçme hakkı tanınması; disiplin kural-
larının dayatmacı yapısını kırar ve bu kuralların ortak öğrenme düzenini koruyan yapıcı birer rehber olarak algılanmasını sağlar.

SEÇİM TEORİSİ: EĞİTİMDE İÇSEL GÜÇ
Eğitimin Odak Noktası: Dışsal Kontrolden İçsel Motivasyona
İnsan davranışları, dört temel ihtiyacı karşılamak için yapılan bilinçli tercihlerdir.
DIŞSAL DENETİM DIŞSAL DENETİM
Baskıcı Yöntemler Bireyin İçsel Mekanizmalarını
Kontrol Odaklı Aktive Edin

4 TEMEL İHTİYAÇ

AİDİYET GÜÇ ÖZGÜRLÜK EĞLENCE

Tüm davranışlar bu dört içsel gereksinimi karşılama çabasıdır.

ÖĞRENCİYE SEÇME VE TASARIM HAKKI DİSİPLİN: KONTROL DEĞİL YAPICI REHBERLİK
Öğrenme rotasını belirleme hakkı, kuralların Disiplin, dayatma yerine ortak düzeni koruyan bir
benimsenmesini sağlar. rehber olmalıdır.

“Okulda Kaliteli Eğitim” yaklaşımı açısından “nitelikli görev”; üstün zekâlı öğrenciler için yüksek bilişsel talep, özgün ürün, geri
bildirim döngüsü ve revizyon fırsatı içeren görevlerdir. Öğrencinin yaptığı işin amaç ve değerini anlayabilmesi, davranışsal uyu-
mu güçlendirir. Bu nedenle öğretmenin görev tasarımında gerçek dünya problemleri, disiplinler arası bağlantılar ve öğrencinin
ilgi alanlarıyla ilişkilendirme stratejileri kullanması; Seçim Teorisi’nin motivasyonel varsayımlarıyla tutarlı bir uygulama üretir.
Seçim Teorisi’nin pratik yansıması, öğretmen ve öğrenci arasındaki bağın gücüyle ölçülür. Adalet ve güven zemininde
yaşanan kırılmalar, üstün zekâlı gençlerin savunma mekanizmalarını harekete geçirerek çatışmacı bir iletişim diline yol
açabilir. Bu riski en aza indirmek adına öğretmenlerin katı bir otorite figürü yerine rehberlik odaklı bir duruş sergilemesi
önerilmektedir. Hedef sözleşmeleri ve öz yansıtma araçları gibi katılımcı yöntemlerle öğrenciyi eğitimsel sürecin öznesi
hâline getirmek, davranış yönetimini cezacı bir yapıdan çıkarıp karşılıklı sorumluluk esasına dayandırır.

ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ 17