Page 10 - Coğrafya Zenginleştirilmiş Öğretim Programı 10

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI ~ ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ
COĞRAFYA
10. SINIF

Mükemmeliyetçilik Spektrumu:
Yapıcı Çabadan Yıkıcı Kaygıya

Çözüm: Duygusal
Müfredat
(Mofield vd., 2010)
• Bilişsel-Davramşç1 (BDT)
Sağlıklı Yol Unsurlar: “Ya hep ya
hiç” düşüncesi ve felaket
senaryolarının analizi
Nevrotik Yol • Bilinçli Farkındalık
(Mindfulness): Bedensel
stres ipuçlarını izleme
• Öz-Şefkat: Başarısızlığı
bir “kimlik tehdidi” değil,
öğrenme fırsatı olarak
görme (Dursun, 2023)

Ergenlik evresinde mükemmeliyetçi eğilimlerin belirginleşmesi, bireyin başarı ile toplumsal onay arasındaki bağı nasıl
kurguladığıyla doğrudan bağlantılıdır. Sosyal kabulün ön şartı olarak yüksek performansın görülmesi, hataların birer geli-
şim fırsatı yerine benliği sarsan birer tehdit olarak algılanmasına yol açmaktadır. Bu algısal çarpıtma; akademik erteleme,
sosyal kıyaslama ve performans anksiyetesi gibi ikincil savunma mekanizmalarını da tetikleyebilir. Üstün zekâlı/yetenekli
ergenlerde yüksek standartlar başlangıçta itici bir güç olsa da bu standartların katılaşması ve öz değerin yalnızca başarıya
endeksli hâle gelmesi, süreci işlevsiz kılarak duygusal tükenmişliğe zemin hazırlamaktadır.
Üstün zekâlı/yetenekli ergenlerin gelişmiş soyutlama yetenekleri, duygusal müfredat programlarındaki bilişsel-davranışçı
(BDT) unsurların etkisini artıran bir faktördür. “Kutuplaşmış düşünce”, “felaket senaryoları üretme” ve “aşırı genelleme”
gibi bilişsel çarpıtmaların analiz edilmesi; bireyin hata toleransını yükseltirken başarıyı sonuçtan ziyade bir süreç olarak
kurgulamasına olanak tanımaktadır. Farkındalık temelli etkinlikler ise yoğun duygulanımı erken evrede fark etme, beden-
sel ipuçlarını izleme ve otomatik tepkileri durdurma açısından destekleyicidir. Bu sayede öğrenci, performans anksiyetesi
yükseldiğinde duygu ve düşünce akışını düzenleyerek daha işlevsel stratejiler geliştirebilir.
Öz şefkat ve psikolojik esneklik kazanımı, müdahale programının katı öz eleştiri ve düşük hata toleransı üzerindeki dö-
nüştürücü gücünü yansıtmaktadır. Öz şefkat mekanizması, bireyin içsel söylemlerini daha yapıcı bir zemine taşıyarak ba-
şarısızlık durumlarının bir “benlik tehdidi” veya kimlik erozyonu olarak yorumlanmasını engeller (Dursun, 2023). Psikolojik
esneklik ise bireyin zorlayıcı içsel yaşantılara rağmen kişisel değerleri doğrultusunda hareket etme yetkinliğini pekiştirir.
Okul ikliminde benimsenen süreç odaklı dönütler ve “gelişim zihniyeti” (growth mindset) vurgusu, hatayı bilişsel gelişimin
ayrılmaz bir parçası şeklinde konumlandırarak sınıf ortamında uyumsuz mükemmeliyetçiliği besleyen risk unsurlarını en
aza indiren destekleyici stratejilerdir.

1.4. AKRAN ILIŞKILERI VE SOSYAL BECERI EĞITIMI
Bilişsel kapasite ile duygusal olgunluk arasındaki farklar, üstün zekâlı/yetenekli öğrencilerin sosyal çevrelerine uyum sağ-
lamasını zorlaştırabilmektedir. Stormont vd. (2001), sınırlı imkânlara sahip üstün zekâlı gençlerin özelliklerini ve eğitim
sisteminden beklentilerini inceleyen araştırmalarında bu bireylerin bütüncül bir destek mekanizmasına gereksinim duy-
duklarını saptamışlardır. Araştırma sonuçları, akademik başarının ötesinde bu öğrencilerin sosyal dışlanma riskine karşı
korunmaları ve sosyal becerilerinin güçlendirilmesi noktasında kritik müdahale alanlarına ihtiyaç duyduklarını ortaya koy-
muştur (Stormont vd., 2001).

12 ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ