Page 7 - Coğrafya Zenginleştirilmiş Öğretim Programı 10

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI ~ ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ
COĞRAFYA
10. SINIF

Üstün zekâlı/yetenekli ergenlerin sosyo-duygusal gereksinimleri, içinde bulundukları okul atmosferi ve akran dinamikleriyle
doğrudan ilişkilidir. Bu bireylerin gelişmiş mizah anlayışları, alışılagelmişin dışındaki ilgi alanları ve toplumsal kabulleri sor-
gulayan eleştirel duruşu; yaşıtlarıyla sağlıklı bağlar kurmasını güçleştirebilmektedir (Rinn & Majority, 2018). Bu bağlamda
zorbalık olgusu, sadece bireysel farklılıktan değil bu farklılığın sınıf içindeki algılanış biçiminden ve eğitimcilerin sosyal
hiyerarşiyi yönetme kapasitesinden beslenir (Febriana v.d., 2024). Dolayısıyla kapsayıcı bir sınıf iklimi ve adaleti temel
alan tutarlı bir pedagojik yaklaşım, koruyucu bir mekanizma işlevi görmektedir.
Ebeveyn katılımı, ergenlik dönemindeki bireylerin sosyo-duygusal adaptasyonunda temel bir savunma mekanizmasını
temsil etmektedir. Ailenin değerlendirme kriterlerini akademik çıktılarla sınırlamayıp çabayı, kişisel gelişim süreçlerini ve
psikolojik gereksinimleri de kapsayacak bir iletişim dili kurması; "koşullu benlik saygısı" oluşumunu destekleyebilir (Gualdi,
2019). Ayrıca ev ve okul arasındaki koordinasyon; patolojik düzeydeki kaygı, mükemmeliyetçilik ve akran zorbalığı gibi
tehditlere karşı önleyici bir ağ kurarak destekleyici müdahalelerin eş güdümlü ve zamanında yapılmasına olanak tanır.
Üstün zekâlı/yetenekli ergenlerde risk faktörleri, dışa vurulan belirgin davranış bozukluklarından ziyade daha örtük ve rafi-
ne işaretlerle kendini gösterme eğilimindedir (Garland & Zigler, 1999). Kronikleşen yorgunluk, akademik motivasyonda ani
kayıplar, mükemmeliyetçiliğin bir yansıması olan aşırı kontrol çabası veya sosyal izolasyon gibi belirtiler; bireyin içsel kapa-
sitesinin zorlandığını gösteren kritik semptomlardır (Pfeiffer & Stocking, 2000; Yaman & Sökmez, 2020). Bu tür emarelerle
karşılaşıldığında değerlendirme süreci; müfredat yükünün ötesine geçerek akran dinamiklerini, dijital etkileşimleri ve kimlik
gelişimine bağlı stres unsurlarını da kapsamalıdır. Okul bünyesinde uygulanacak yapılandırılmış bir izleme protokolü (öz
değerlendirme ölçekleri, gözlem formları vb.), risk haritasının çıkarılmasını sağlayarak sorunlar derinleşmeden proaktif
müdahalelerin önünü açmaktadır (Allen v.d., 2019).

Yüksek İşlevsellik Maskesi
ve Örtük Riskler

Ergenlikte artan başarı beklentileri, öğrencileri iç dünyalarındaki
karmaşayı gizlemeye itebilir. Dışarıdan görünen ‘sorunsuz ve
başarılı’ profilin ardında derin riskler yatar (Mofield vd., 2010).
Koşullu Benlik Saygısı: Öz-değerin sadece başarıya
endekslenmesi.
Kronik Yalnızlık: Farklı ilgi alanları ve mizah anlayış nedeniyle
yaşanan izolasyon.
Tükenmişlik (Burnout): Sürekli yüksek performans gösterme
baskısı.
Zorbalık Riski: Üstün potansiyelli öğrenciler akran zorbalığına
karşı daha hassas ve açık bir konumdadır (Casino-Garcfa, 2021).
Eğitimcilerin sadece akademik verilere
odaklanması, bu sessiz imdat çağrılarının
gözden kaçmasına neden olur.

Öğretmen Gözlemine Dönüştürülmüş Risk Işaretleri (Erken Uyarı Listesi)
Işaret Sınıfta nasıl görünür? Ilk öğretmen adımı

Kronik yorgunluk Dalgınlık, derste “var ama yok” hâli Yük azaltma + kısa kontrol görüşmesi

Daha önce yüksek performans † son-
Motivasyonda ani düşüş “Ne değişti?” odaklı yargısız görüşme
rasında belirgin gerileme
Sürekli düzeltme, erteleme, teslim ede- Süreç odaklı rubrik + küçük parçalarla
Aşırı kontrol / mükemmeliyetçilik
meme görev
Teneffüste yalnızlık, grup etkinliklerin- Güvenli akran eşleştirmesi + yapılandı-
Sosyal izolasyon
den kaçınma rılmış rol
Sınıf iklimi müdahalesi + izleme
Zorbalık hassasiyeti Alay ve etiketlemeden hızlı etkilenme
(Casino-García ve ark., 2021)
(Çerçeve: Garland & Zigler, 1999; Pfeiffer & Stocking, 2000; Yaman & Sökmez, 2020)

ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ 9