Page 115 - Fizik Zenginleştirilmiş Öğretim Programı 9

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI
ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ
FİZİK 9. SINIF

ETKINLIK 11

TEMA: ENERJI
Etkinliğe
Dönüştürülecek FIZ.9.4.4. Isıl denge durumu hakkında bilimsel gözlem yapabilme
Öğrenme Çıktıları

a) Isıl dengede olma durumu ile ilgili nitelikleri tanımlar.
Basamaklandırılmış b) Farklı sıcaklıktaki maddelerin ısıl dengeye ulaşma sürecine ilişkin veri toplayarak kaydeder.
Bilgi Birimleri
c) Isıl dengeye ulaşma süreci ile ilgili elde ettiği verileri açıklar.
Ön Koşul Beceriler/ Sıcaklık ve ısı kavramlarını ayırt edebilme, termometre kullanma, tablo ve grafik okuma-oluş-
Temel Kabuller turma, basit deney tasarlama
Tema Bazlı Öğrenci Öğrencilerin günlük yaşamda karşılaşılan sıcak-soğuk etkileşimlerini bilimsel kavramlarla iliş-
Ihtiyaçları kilendirmeye ve soyut denge kavramını somut deneylerle anlamlandırmaya ihtiyaçları vardır.
Farklılaştırma Alanları
Isı, sıcaklık ve iç enerji kavramları, somut bir olay olan “buzun erimesi” ve
Soyutluk (İFS) “suyun sıcaklığının azalması” üzerinden başlatılarak soyut bir matematik-
sel model olan Q = Q eşitliğine taşınır.
A v
Isıl denge ve denge sıcaklığı sadece basit bir aritmetik ortalama değil-
dir. Bu kavramlar; maddenin cinsi, kütlesi ve sıcaklık değişimi arasındaki
Karmaşıklık (İFK)
ilişkiyi gösteren Q = m·c·ΔT formülü üzerinden neden-sonuç ilişkileriyle
detaylı bir şekilde incelenir.
Içerik İçerik sunumunda tekdüze anlatım yerine somut deney malzemeleri, di-
jital araçlar (PhET simülasyonları, dijital sıcaklık sensörleri) ve disiplinler
Çeşitlilik (İFÇ)
arası bağlantılar (mühendislik: izolasyon, kimya: madde yapısı) harman-
lanarak zengin bir öğrenme havuzu oluşturulur.
Bilgiler rastgele değil tümdengelimsel bir yapıda sunulur: Önce “Enerji Ko-
runumu” büyük fikri verilir. Ardından öğrenciler, deneyden elde ettikleri ve-
Organizasyon (İFO)
rileri “ısı”, “sıcaklık” ve “öz ısı” kavramları arasındaki neden-sonuç ilişkisini
gösteren bir zihin haritası üzerinde yapılandırabilirler.

Üst Düzey Öğrenciler, sadece formül uygulamakla kalmaz; deneydeki ısı kayıpla-
Düşünme rını (hata payını) analiz eder ve “Neden teorik hesapla deneysel sonuç
arasında fark var?” sorusuna bilimsel gerekçelerle (sistem hatası, ölçüm
(SFÜDD) belirsizliği) argüman geliştirirler.

Yaptığımız deneyde sistemi "izole" (yalıtılmış) kabul ettik ve Q = Q eşit-
Süreç A v
liğini kullandık. Ancak gerçek hayatta (örneğin evlerin ısıtılmasında veya
Açık Uçluluk/ motor soğutma sistemlerinde) mükemmel yalıtım imkânsızdır ve ortamda
İlerletici Süreç sürekli ısı kaybı (Q ) olur.
(SFAU) kayıp
Eğer bu denklemi gerçek dünyaya uyarlayarak Q değişkenini de işin
kayıp
içine katsaydınız, enerji korunumu eşitliğini nasıl yeniden yazardınız?

ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ 117