Page 47 - ZENGİNLESTİRME-ÖLÇME ARAÇLARI

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI
FARKLILAŞTIRMADA ZENGİNLEŞTİRME UYGULAMALARINA YÖNELİK ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ARAÇLARI

BÖLÜM 5
ÖĞRETMEN İÇİN KARAR REHBER

Zenginleştirme uygulamalarında en kritik aşama, öğrencinin bilişsel ve duyuşsal özelliklerine en uygun ölçme aracını seç-
mektir. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM), ölçme araçlarının öğrenci merkezli olmasını ve her öğrencinin benzersiz
potansiyeline ulaşmasına yardımcı olacak şekilde çeşitlendirilmesini esas alır (MEB, 2024c). Bu bölümde, öğretmenlerin
zenginleştirme süreçlerinde veriye dayalı karar vermelerine yardımcı olacak bir rehber sunulmaktadır.

5.1. ÖĞRENCİ PROFİLİNE GÖRE ÖLÇME ARACI SEÇİMİ
Farklılaştırılmış bir sınıfta öğrencilerin hazırbulunuşluk, ilgi ve öğrenme profilleri, hangi değerlendirme yönteminin kullanı-
lacağını belirleyen temel veri noktalarıdır (Tomlinson, 2001).

5.1.1. Hızlı Öğrenen Öğrenci
Bu gruptaki öğrenciler, yaşıtlarına göre bilgiyi daha az tekrara ihtiyaç duyarak ve daha yüksek bir hızda kavrarlar (MEB,
2024c). Onlar için değerlendirme, "neyi bildiklerini" hızlıca saptamaya ve gereksiz tekrarları önlemeye odaklanmalıdır
(Sak, 2012).
• Uygun Araçlar: Müfredat Daraltma Formları, öğrencinin hangi kazanımlarda ustalaştığını belgelemek ve onlara "zen-
ginleştirme zamanı" yaratmak için en ideal araçtır. Ayrıca kazanım odaklı ön testler, bu öğrencilerin zenginleştirilmiş
projelere geçiş yapabileceğini ortaya koymak için kullanılır (MEB, 2024c).

5.1.2. Derin Düşünen Öğrenci
Bu profil; kavramlar arası karmaşık bağlantılar kurmaya, disipline özgü uzmanlık dilini kullanmaya ve bilginin nedenine
odaklanmaya eğilimlidir (MEB, 2024b; Sak, 2012). Bu öğrenciler için sadece tek bir doğru cevabı ölçen testler "tavan etkisi"
yaratarak gelişimlerini yansıtmakta yetersiz kalır (MEB, 2024c).
• Uygun Araçlar: Zihinsel şemaların hiyerarşik yapısını gösteren kavram haritaları, bilgiyi ilişkilendirme ve düzenleme
becerisini ölçen yapılandırılmış grid tercih edilmelidir. Öğrencinin bilişsel yol haritasını ve olası kavram yanılgılarını
görmek için tanılayıcı dallanmış ağaç (TDA) oldukça etkilidir (MEB, 2024c).

5.1.3. Yaratıcı Öğrenci
Bilgiyi yeni ve alışılmadık formlara dönüştürme, orijinal sentez ürünler ortaya koyma ve gerçek hayat problemlerine disip-
linler arası çözümler üretme kapasitesine sahip öğrencilerdir (MEB, 2024b; Pala, 2025).
• Uygun Araçlar: Gerçek yaşam bağlamlarına dayalı performans görevleri ve bu görevleri "özgünlük ve kalite" ölçütlerine
göre değerlendiren analitik dereceli puanlama anahtarları kullanılmalıdır. Öğrencinin yaratıcı süreçteki gelişimini izle-
mek için öğrenme günlükleri ve öz yansıtma sağlayan gelişim portfolyoları en kapsamlı kanıtları sunar (MEB, 2024c).

5.2. KARAR MATRİSİ VE AKIŞ ŞEMALARI
Öğretmenler, zenginleştirme stratejisi ile ölçme aracını eşleştirmek için bir karar matrisinden yararlanabilirler (MEB,
2024c). Örneğin, içerik zenginleştiriliyorsa (soyutluk ve karmaşıklık düzeyi artırılıyorsa) bağlam temelli açık uçlu sorular;
süreç zenginleştiriliyorsa (üst düzey düşünme ve araştırma yöntemleri) gözlem formları ve akran değerlendirme araçları
ön plana çıkmalıdır (Pala, 2025).
Akış şemaları, hem algoritmik düşünme becerilerini ölçmede bir araç olarak kullanılır hem de öğretmenin tanılayıcı karar
verme sürecini görselleştirir (MEB, 2024c). Bir öğretmen için karar akış şeması şu adımları izleyebilir:
1. Öğrenci konuyu ön değerlendirmede biliyor mu? (Evet → Müfredat Daraltma Uygula).
2. Öğrenci karmaşık ilişkileri analiz edebiliyor mu? (Evet → Yapılandırılmış Grid/TDA Kullan).

3. Öğrenci özgün bir sentez ürün mü tasarlıyor? (Evet → Performans Görevi/Otantik dereceli puanlama anahtarı hazırla)
(MEB, 2024c; Sak, 2012).
49