Page 43 - ZENGİNLESTİRME-ÖLÇME ARAÇLARI

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI
FARKLILAŞTIRMADA ZENGİNLEŞTİRME UYGULAMALARINA YÖNELİK ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ARAÇLARI

BÖLÜM 3
ZENGİNLEŞTİRMEDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SÜRECİ

Zenginleştirme uygulamalarında ölçme ve değerlendirme süreci, öğrenmenin yalnızca çıktısını belirlemeye yönelik bir
aşama değil öğrencinin düşünme biçimini, problem çözme yollarını ve üst düzey bilişsel gelişimini izlemeyi amaçlayan
bütüncül bir yapı olarak ele alınmalıdır. Bu süreçte değerlendirme; tanılayıcı, biçimlendirici ve sonuç odaklı boyutlarıyla
öğrenmenin farklı aşamalarına eşlik eder ve öğrencinin gelişimsel ilerleyişini görünür kılar. Özellikle üst düzey düşünme
becerilerinin (problem çözme, eleştirel düşünme ve karar verme) etkinlik temelli yaklaşımlarla ölçülmesi, zenginleştirme
sürecinin niteliğini belirleyen temel unsurdur. Bu bölümde, zenginleştirmede ölçme ve değerlendirme sürecinin kuramsal
temelleri, temel ilkeleri ve uygulama boyutları sistematik bir çerçevede ele alınmaktadır.

3.1. Süreçte Ne Ölçülür?
TYMM eğitim sisteminde bilgiyi merkez alan statik yaklaşımdan, öğrencinin bilgiyi yapılandırdığı ve gerçek yaşama aktar-
dığı beceri temelli bir modele geçişi esas almaktadır (MEB, 2025). Bu model kapsamında üst düzey düşünme becerileri,
sadece bir sonuç değil öğrencinin bilişsel yolculuğunun temel bileşeni olarak konumlandırılmıştır.
Kaynaklar doğrultusunda TYMM’ye göre üst düzey düşünme becerileri ve bu becerilerin ölçülmesine yönelik temel esaslar
aşağıda detaylandırılmıştır:

3.1.1. TYMM’de Üst Düzey Düşünme Becerilerinin Tanımı
Modelde üst düzey düşünme becerileri; birden fazla bütünleşik beceriyi içeren, çok boyutlu zihinsel süreçler gerektiren
eylemler olarak tanımlanmaktadır (MEB, 2025). TYMM kapsamında üç temel üst düzey düşünme becerisi ön plana
çıkar:
• Problem Çözme: Öğrencinin beklenmedik bir durumla karşılaştığında eleştirel düşünme, iletişim ve alternatif
formüller üreterek hedefe ulaşma sürecidir (Nitko ve Brookhart, 2007).

• Eleştirel Düşünme: Akıl yürütme, sorgulama, araştırma, analiz etme ve farklı bakış açılarını keşfetmeyi içeren
bir düşünme biçimidir (Barahal, 2008).
• Karar Verme: Eldeki verileri analiz ederek belirli ölçütler çerçevesinde en uygun seçeneği belirleme yetisidir
(MEB, 2025).

3.1.2. Kavramsal ve Bütünleşik Becerilerle İlişkisi
TYMM’de "Kavramsal Beceriler"; temel beceriler, bütünleşik beceriler ve üst düzey düşünme becerilerinden oluşan
bütüncül bir yapıdır. Üst düzey düşünme becerileri, hiyerarşik olarak bütünleşik becerilerin (karşılaştırma, sınıfla-
ma, yorumlama vb.) üzerine inşa edilir. Örneğin; problem çözme becerisinin süreç bileşenleri arasında yapılandırma
(KB2.13.), özetleme (KB2.3.), tahmin etme (KB2.12.) ve muhakeme (KB2.16.) gibi bütünleşik beceriler yer alır (MEB,
2025).

3.1.3. Üst Düzey Düşünme Becerilerinde Ölçme ve Değerlendirme
Maarif Modeli, üst düzey düşünme becerilerini ölçmek için madde (soru) paradigmasından etkinlik paradigmasına ge-
çişi savunur (MEB, 2024a). Bu süreçte kullanılan temel stratejiler şunlardır:
• Bağlam Temelli Sorular: Beceriler gerçek yaşamdan bağımsız değildir. Bu nedenle, üst düzey düşünmeyi ha-
rekete geçirmek için metin, grafik, tablo veya ses kaydı gibi içeriklerle zenginleştirilmiş bağlam temelli çoktan
seçmeli veya açık uçlu maddeler kullanılmalıdır (Nitko ve Brookhart, 2007; MEB, 2024a).

• Derin Öğrenme Göstergeleri: Üst düzey düşünme becerileri ölçülürken sadece doğru cevaba değil transfer
(bilgiyi yeni duruma uygulama), derinlik (uzmanlık dili ve kalıp keşfi), karmaşıklık (disiplinler arası bağ kurma) ve
özgünlük (yeni bir bakış açısı sunma) boyutlarına odaklanılır (MEB, 2024c; Sak, 2012).
• Performans Görevleri: Analiz, sentez ve yaratma gibi basamakları ölçmek için öğrencilerin bilgiyi karmaşık ve

45