Page 41 - ZENGİNLESTİRME-ÖLÇME ARAÇLARI

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI
FARKLILAŞTIRMADA ZENGİNLEŞTİRME UYGULAMALARINA YÖNELİK ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ARAÇLARI

2.3.4. Bağlam Temelli Açık Uçlu Sorular
Bağlam temelli açık uçlu sorular, disipline özgü kuramsal bilginin gerçek yaşam senaryoları, grafikler, tablolar, vaka
örnekleri ya da özgün metinler aracılığıyla sunulduğu; öğrenciden hazır seçenekler yerine kendi düşünce yapısını
oluşturarak yanıt üretmesinin beklendiği ölçme araçlarıdır. Bu soru türü, yalnızca bilginin hatırlanmasını değil analiz
edilmesini, farklı bağlamlara transfer edilmesini ve gerekçelendirilmesini hedefler (Nitko ve Brookhart, 2014).
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde ölçme ve değerlendirme anlayışı, “madde paradigmasından etkinlik paradigmasına
geçiş” temelinde yapılandırılmış; bağlam temelli sorular öğrencilerin bilgiyi gerçek yaşamda kullanma becerilerini görünür
kılan temel öğrenme kanıtları arasında konumlandırılmıştır. Bu yaklaşım, açık uçlu sorularla birlikte ele alındığında üst
düzey bilişsel süreçlerin (analiz, değerlendirme, yaratma) ölçülmesine olanak sağlar (Anderson ve Krathwohl, 2001).

2.3.4.1. Zenginleştirme Uygulamalarında Kullanımı
TYMM bağlamında zenginleştirme; içeriğin niceliksel olarak artırılmasından çok, derinlik ve karmaşıklık boyutunda
yeniden yapılandırılmasını hedefler. Bağlam temelli açık uçlu sorular bu süreçte:
• Öğrencileri üst düzey düşünmeye yönlendirir,
• Teorik kazanımları günlük yaşamla ilişkilendirir,
• Farklı bakış açıları ve disiplinler arası bağlantılar kurmalarını sağlar (Tomlinson, 2017).
Araştırmalar; bu tür soruların öğrencilerin problem çözme, akıl yürütme ve gerekçelendirme becerilerini anlamlı
biçimde geliştirdiğini göstermektedir (Elmas ve Eryılmaz, 2015; Tekbıyık ve Akdeniz, 2010). Ayrıca bağlam temelli
yapı, öğrenmenin kalıcılığını artırmakta ve bilgiyi transfer edebilme kapasitesini güçlendirmektedir (Arık Güngör ve
Saraçoğlu, 2023).

2.3.4.2. Zenginleştirme Uygulamalarında İzlenmesi Gereken Adımlar
Adım 1. Kazanım ve süreç bileşenlerini belirleme
Öncelikle değerlendirilecek öğrenme çıktısı ve buna ait süreç bileşenleri netleştirilir. Zenginleştirme uygulama-
larında kazanımların analiz ve üzeri bilişsel düzeylerden seçilmesi önerilir (Anderson ve Krathwohl, 2001).
Adım 2. Nitelikli bağlam oluşturma
Bağlam; gerçekçi, öğrencinin yaşantısıyla ilişkili ve sorunun çözümünde zorunlu bilgi kaynağı olacak biçimde
tasarlanmalıdır. Gereksiz metin yükünden kaçınılmalı, bilişsel yük dengelenmelidir (MEB, 2024).
Adım 3. Soru maddelerinin yazımı
Aynı bağlam etrafında 2–5 maddelik testler oluşturulabilir, ancak maddeler birbirinden bağımsız çözülebilmeli-
dir. “Analiz edin”, “karşılaştırın”, “gerekçelendirin” gibi üst düzey fiiller tercih edilmelidir (MEB, 2024a).

Adım 4. Puanlama araçlarının geliştirilmesi
Açık uçlu yanıtların nesnel biçimde değerlendirilebilmesi için dereceli puanlama anahtarlarının kullanımı zorun-
ludur. Analitik dereceli puanlama anahtarı ayrıntılı geri bildirim sağlarken bütüncül dereceli puanlama anahtarı
hızlı düzey belirleme amacıyla kullanılır (Şata, 2022; Nitko ve Brookhart, 2007).
Adım 5. Geri bildirim ve iyileştirme
Geri bildirim yalnızca puan vermeye değil öğrencinin güçlü yönlerini ve gelişim alanlarını göstermeye odaklan-
malıdır. Bu süreç, öğrencinin öz düzenleme ve üstbiliş becerilerini destekler (Wiliam, 2011).

2.3.4.3. Soru Yazımında Sık Karşılaşılan Hatalar
• Maddelerin bağlamdan bağımsız çözülebilmesi
• Maddeler arası bağımlılık (testlet etkisi)
• Ders kitabı ifadelerinin doğrudan kopyalanması
• Açık uçlu sorular için puanlama anahtarının hazırlanmayışı

Bu hatalar, ölçmenin geçerliğini zayıflatmakta ve öğrencinin gerçek bilişsel performansını görünmez kılmaktadır
(Şata, 2022).
43