Page 37 - ZENGİNLESTİRME-ÖLÇME ARAÇLARI

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI
FARKLILAŞTIRMADA ZENGİNLEŞTİRME UYGULAMALARINA YÖNELİK ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ARAÇLARI

2.3.2. Frayer Modeli
Frayer Modeli, öğrencinin bir kavramı yalnızca “tanım” düzeyinde değil ayırt edici özellikleri, örnekleri ve örnek olma-
yanları üzerinden analiz ederek kavramsal netlik kazanmasını sağlayan grafik düzenleyici bir araçtır. Zenginleştirme
uygulamalarında Frayer Modeli; öğrencinin kavramı derinlik ve karmaşıklık düzeyinde işlemesini, kavram yanılgılarının
görünürleşmesini ve öğretmenin öğretimi biçimlendirici değerlendirme anlayışıyla yeniden düzenlemesini destekler
(Andrade, 2010; MEB, 2024b; MEB, 2024c).

2.3.2.1. Temel Yapısı
Frayer Modeli, ortada “hedef kavram” ve çevresinde dört bölümden oluşur:
1. Tanım: Öğrencinin kendi cümlesiyle kavramın anlamı
2. Özellikler/Karakteristikler: Kavramın ayırt edici nitelikleri
3. Örnekler: Kavramı temsil eden durum/olay/ifadeler
4. Örnek Olmayanlar: Kavramla karıştırılabilecek fakat kapsam dışı örnekler

Kılavuz notu: “Örnek olmayanlar” bölümü, öğrencinin ayırt etme ve sınıflama becerisini zorladığı için zenginleştirme-
de özellikle etkilidir (İlter, 2015).

2.3.2.2. TYMM Bağlamında Kullanım Amaçları
Frayer Modeli, TYMM’deki “öğrenme kanıtı” yaklaşımıyla uyumlu biçimde öğrencinin kavramı nasıl yapılandırdığını
ortaya koyan kısa ama güçlü kanıtlar üretir (MEB, 2024b; MEB, 2024c).
• Ön Değerlendirme (Hazırbulunuşluk): Ünite başında kavrama dair mevcut şema ve dil repertuarını hızlı
görünür kılar (MEB, 2024c).
• Kavram Yanılgılarını Belirleme: Yanlış tanım, hatalı özellik ya da “örnek/örnek olmayan” karışıklığı öğretme-
nin müdahale noktalarını belirler (Bahar vd., 2022).
• Anlamlı Öğrenme ve Kalıcılık: Öğrenci kavramı farklı yönleriyle ele aldığı için bilgi, yüzeysel ezberden çıka-
rak anlamlı şemaya bağlanır (İlter, 2015).

• Biçimlendirici Geri Bildirim: Öğretmen, doldurulan bölümlere göre zenginleştirme düzeyini (derinleştirme–
karmaşıklaştırma–transfer) ayarlayabilir (Andrade, 2010; MEB, 2024c).

2.3.2.3. Uygulama: Adım Adım Öğretmen Rehberi
Aşağıdaki süreç sınıf içinde 10–15 dakikada uygulanabilir, daha sonra zenginleştirme göreviyle genişletilebilir (MEB,
2024c; İlter, 2015).
Adım 1- Kavramı seçin ve hedefi söyleyin
Dersin kritik kavramlarından birini seçin (ör. “kanıt”, “ekosistem”, “metafor”, “oran”). Öğrencilere amaç cümlesi
verin: “Bu etkinlikte kavramı tanım–özellik–örnek–örnek olmayan yoluyla netleştireceğiz.” (MEB, 2024c)

Adım 2 - Önce bireysel, sonra ikili grup doldurtun
Önce 2–3 dakika bireysel, sonra 4–5 dakika ikili/grup tartışmasıyla formu doldurtun. Tartışma, kavramın sosyal
etkileşimle yeniden inşasını güçlendirir (İlter, 2015; Bahar vd., 2022).

Adım 3 - “Tanım” bölümünü kanıta dayalı yazdırın
Öğrenci tanımı “kitaptan kopya” yerine bağlam ipuçlarıyla kendi cümlesiyle yazar. Öğretmen şu promptları
kullanabilir:
• “Bu kavramı bir arkadaşına nasıl anlatırsın?”

• “Bir cümle içinde kullan.” (MEB, 2024c)

39