Page 32 - ZENGİNLESTİRME-ÖLÇME ARAÇLARI

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI
FARKLILAŞTIRMADA ZENGİNLEŞTİRME UYGULAMALARINA YÖNELİK ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ARAÇLARI

1. Amaç Belirleme
Portfolyonun gelişim izleme mi yoksa düzey belirleme amacıyla mı kullanılacağı netleştirilir.
2. İçerik Seçimi

Amaçla uyumlu ürünler (performans görevleri, deney raporları, projeler vb.) belirlenir.
3. Yansıtma ve Öz Değerlendirme
Öğrenci her ürün için “Neyi öğrendim?”, “Neyi geliştirmeliyim?” sorularını yanıtlar. Bu aşama portfolyonun kal-
bidir (Andrade, 2010).

4. Düzenleme ve Sunum
Dosya; kapak, içindekiler, öğrenci tanıtımı ve ürünler şeklinde sistematik biçimde yapılandırılır.
5. Değerlendirme ve Geri Bildirim
Analitik ya da bütüncül dereceli puanlama anahtarları kullanılarak değerlendirme yapılır ve öğrenciye gelişim
odaklı geri bildirim verilir (Brookhart, 2018; Reddy ve Andrade, 2010).

2.2.4.4. Katkılar ve Sınırlılıklar
Portfolyolar öğrencilerin öz düzenleme, eleştirel düşünme ve üstbiliş becerilerini güçlendirirken öğrenmenin sorum-
luluğunu almalarını sağlar (Andrade, 2010). Ancak hazırlanması zaman alıcıdır ve kalabalık sınıflarda nesnelliği
korumak güç olabilir. Bu nedenle sürecin küçük aşamalara bölünmesi ve standart dereceli puanlama anahtarları ile
desteklenmesi önerilmektedir (Kutlu vd., 2014; Mertler, 2001).

2.2.5. Derecelendirme Ölçeği
Derecelendirme ölçeği, gözlemlenen bir özelliğin/performansın hangi düzeyde sergilendiğini belirlemek için kullanılan
ve kontrol listelerine göre daha ayrıntılı bilgi sunan bir ölçme aracıdır (Kutlu vd., 2014). Kontrol listeleri bir davranışın
var/yok durumunu işaretlerken derecelendirme ölçekleri davranışın sıklığını (“Hiçbir zaman–Her zaman”) ya da yeterlik
derecesini (“Yetersiz–Çok iyi”) ortaya koyar (MEB, 2024a). Bu yönüyle derecelendirme ölçekleri, öğrencilerin güç-
lü–zayıf yönlerini daha görünür kılar, öz değerlendirme ve akran değerlendirme süreçlerini kolaylaştırır ve öğretmene
biçimlendirici geri bildirim üretmek için hızlı kanıt sağlar (Wiliam, 2011; Andrade, 2010).
TYMM ve zenginleştirme uygulamalarında derecelendirme ölçekleri; performans görevleri, gözlem, öz/akran değer-
lendirme ve süreç izleme amaçlarıyla yaygın biçimde kullanılmaktadır (MEB, 2024a; MEB, 2024b). Dereceli puanlama
anahtarlarına göre daha “hafif” bir yapıda olduğu için özellikle uygulamalı etkinliklerde, kısa süreli sınıf içi gözlemlerde
ve düşük sınıf düzeylerinde öğretmenin değerlendirme sürecini pratikleştirir (Brookhart, 2013).

2.2.5.1. Derecelendirme Ölçeklerinin Türleri
Kılavuz kitaplarda öğretmenin doğru aracı seçebilmesi için derecelendirme ölçekleri, yapısına göre aşağıdaki biçim-
lerde ele alınabilir:
1. Sayısal derecelendirme ölçeği: 1–5 gibi puanlarla derecelendirilir. Hızlı puanlama sağlar, ancak düzey tanımı
yoksa puanlayıcılar arasında yorum farkı artabilir (Kutlu vd., 2014).
2. Betimsel derecelendirme ölçeği: Düzeyler sayıyla değil kısa betimlemelerle verilir (örn. “Düzenli kullanır /
Bazen kullanır / Kullanmıyor”). Yorum birliğini artırır (Brookhart, 2013).
3. Karşılaştırmalı derecelendirme ölçeği: Öğrenci performansı grup normuna göre (“daha iyi/eşit/daha zayıf”)
kıyaslanır. Zenginleştirme bağlamında bu tür, motivasyon ve adalet algısı açısından dikkatli kullanılmalıdır
(MEB, 2024a).
4. Grafik derecelendirme ölçeği: Bir çizgi üzerinde basamaklar işaretlenir. Uygulaması pratiktir, ancak açıklama
yoksa puanlayıcı güvenirliği düşebilir (Kutlu vd., 2014).
5. İşaretleme listesi biçimindeki derecelendirme ölçeği: Davranışlar listelenir, gözlenenler işaretlenir ve ayrı-
ca düzey/sıklık belirtilebilir. Özellikle süreç gözleminde işlevseldir (MEB, 2024a).

34