Page 27 - ZENGİNLESTİRME-ÖLÇME ARAÇLARI

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI
FARKLILAŞTIRMADA ZENGİNLEŞTİRME UYGULAMALARINA YÖNELİK ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ARAÇLARI

2.2.2. Analitik Dereceli Puanlama Anahtarı
Analitik dereceli puanlama anahtarı, performans görevlerinde ortaya çıkan ürün ve süreçleri tek bir toplam puan yerine
birden fazla ölçüt üzerinden ayrı ayrı değerlendirmeyi sağlayan sistematik bir araçtır (Mertler, 2001; Kutlu vd., 2014).
TYMM’nin yaklaşımı doğrultusunda, dereceli puanlama anahtarları yalnızca puanlama değil aynı zamanda öğrenme
kanıtlarını görünür kılan biçimlendirici araçlardır (MEB, 2024a; Andrade, 2010).

Adım 1 - Ölçülecek beceriyi netleştir
Önce performans görevinin hangi üst düzey becerileri ölçtüğünü belirleyin: üst düzey düşünme, problem çözme,
araştırma, iş birliği, üstbiliş gibi (MEB, 2024a; Brookhart, 2010). Kural: “Ne puanlayacağım?” sorusunun cevabı net
değilse dereceli puanlama anahtarı etkin ölçümler üretmez.

Adım 2 - Öğrenme kanıtını ve ürünü tanımla
Zenginleştirme görevinde öğrenciden beklenen öğrenme kanıtını açık yazın:
• hangi ürün (rapor/sunum/prototip/performans)
• hangi süreç kanıtı (taslak, veri analizi, kaynak taraması, ara teslim) (MEB, 2024b).
Zenginleştirmede amaç fazladan ürün değil derin ve karmaşık görevler üretmektir (Tomlinson, 2017; Sak, 2012).

Adım 3 - Ölçütleri (kriterleri) belirle (3–6 ölçüt)
Analitik dereceli puanlama anahtarında ölçüt sayısını 3–6 aralığında tutun, böylece hem izlenebilirlik hem tutarlılık
artar (Brookhart, 2018). Zenginleştirmeye uygun örnek ölçüt havuzu:
• İçerik derinliği / kavramsal doğruluk
• Kanıt kullanımı (veri-kaynak)
• Transfer ve gerçek yaşam bağlantısı
• Karmaşıklık (çoklu değişken/çoklu bakış)
• Özgünlük / yaratıcılık

• İletişim-sunum kalitesi (Jonsson ve Svingby, 2007).

Adım 4 - Düzey sayısını seç (Genelde 4 düzey)
Genellikle 4 düzey (1–4) kullanın. 3 düzey çok kaba kalabilir, 5 düzeyde ise ayırt etme zorlaşabilir (Mertler, 2001;
Brookhart, 2018). Örnek düzey adları:
1) Geliştirilmeli – 2) Yeterli – 3) İyi – 4) Çok İyi

Adım 5 - Düzey tanımlarını betimsel yaz
“İyi/zayıf” gibi yargılayıcı ifadeler yerine, gözlenebilir davranış yazın. Bu, dereceli puanlama anahtarının güvenirliğini
yükseltir ve öğrenciye net hedef verir (Jonsson ve Svingby, 2007; Brookhart, 2018). Örnek (Kanıt kullanımı ölçütü):
• Üstün: İddialarını birden fazla güvenilir kaynak/veriyle gerekçelendirir, karşı kanıtı tartışır.
• İyi: Kaynak/veri kullanır ancak karşı kanıt sınırlıdır.

• Temel: Az sayıda kaynak kullanır, gerekçe zayıftır.
• Geliştirilmeli: Kanıt sunmaz veya uygunsuz kanıt kullanır.

Adım 6 – Dereceli puanlama anahtarını görev başında paylaş ve modelleme yap
Dereceli puanlama anahtarını başlangıçta paylaşmak, öğrencinin öz düzenleme ve üstbiliş becerilerini destekler
(Andrade, 2010; Panadero ve Jonsson, 2013). Kısa bir örnek ürün üzerinden “bu düzey neden 3, bu neden 4?” şek-
linde sınıfça puanlama yaptırın.
29