Page 30 - ZENGİNLESTİRME-ÖLÇME ARAÇLARI

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI
FARKLILAŞTIRMADA ZENGİNLEŞTİRME UYGULAMALARINA YÖNELİK ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ARAÇLARI

2.2.3. Bütüncül Dereceli Puanlama Anahtarı
Bütüncül (holistik) dereceli puanlama anahtarı, öğrencinin ortaya koyduğu ürün ya da performansı alt parçalara ayırma-
dan, genel kalite üzerinden tek bir puanla değerlendiren bir ölçme aracıdır (Kutlu, Doğan ve Karakaya, 2014; Mertler,
2001). TYMM kapsamında bu yaklaşım, öğrencinin toplam yeterliğini ve öğrenme çıktısının bütünsel niteliğini görünür
kılarak özellikle sonuç odaklı değerlendirmelerde tercih edilmektedir (MEB, 2024a; MEB, 2024b).
Bütüncül dereceli puanlama anahtarının temel mantığı, performansın bileşenlerini ayrı ayrı puanlamak yerine ürünün
veya sürecin genel düzeyini betimsel ifadelerle tanımlamaktır. Bu nedenle analitik dereceli puanlama anahtarlarına kı-
yasla daha hızlı uygulanır; ancak ayrıntılı tanısal geri bildirim üretme gücü sınırlıdır (Brookhart, 2018; Kutlu vd., 2014).
Zenginleştirme uygulamalarında bütüncül dereceli puanlama anahtarları özellikle şu durumlarda işlevseldir:
• Öğrencinin genel yeterlik düzeyini belirlemek,

• Kısa sürede çok sayıda çalışmayı değerlendirmek,
• Performans boyutlarının birbirinden net biçimde ayrıştırılamadığı görevlerde karar vermek,
• Küçük yaş gruplarında toplam başarıyı görmek,
• Sınırlı yanıtlı açık uçlu maddeleri puanlamak (Mertler, 2001; MEB, 2024c).
TYMM’nin beceri temelli yaklaşımı doğrultusunda bütüncül dereceli puanlama anahtarları, zenginleştirme sürecinde
öğrencinin üst düzey düşünme, problem çözme ve özgün ürün ortaya koyma kapasitesini genel bir çerçevede takdir
etmeye hizmet eder. Bu araçlar, öğrenmenin ayrıntılı bileşenlerinden çok, öğrencinin ortaya koyduğu bütünsel perfor-
mansı esas alır (Sak, 2012; Wiggins ve McTighe, 2005).
Uygulama Süreci (Adım adım)
1. Öğrenme çıktısını belirleyin. Önce değerlendirilecek kazanım veya beceri netleştirilir (ör. problem çözme ya
da ürün kalitesi) (MEB, 2024a).
2. Beklenen performansı tanımlayın. Görev sonunda ortaya çıkacak ürün ya da performansın genel özellikleri
yazılır.
3. Uç düzeyleri oluşturun. “Üstün” ve “geliştirilmeli” düzeyleri kapsayıcı ve betimleyici biçimde tanımlayın (Mert-
ler, 2001).
4. Ara düzeyleri ekleyin. Genellikle 3 ya da 5 düzey kullanılır. Her düzey için gözlenebilir nitelikler betimlenir
(Brookhart, 2018).

5. Dereceli puanlama anahtarlarını önceden paylaşın. Beklentilerin baştan açıklanması öğrencinin öz düzen-
leme ve üstbilişini destekler (Andrade, 2010).
6. Tek genel puan verin. Öğrencinin çalışması en uygun düzeyle eşleştirilir ve tek bir toplam puan atanır.

7. Kısa nitel geri bildirim ekleyin. Bütüncül puanlamada ayrıntı sınırlı olduğundan mutlaka kısa sözel geri bildi-
rimle desteklenmelidir (Brookhart, 2018).

2.2.3.1. Sınırlılıklar ve Önlemler
Bütüncül dereceli puanlama anahtarlarında puanlayıcılar arası tutarlılık, analitik dereceli puanlama anahtarlarına
göre daha düşüktür. Bu nedenle mümkünse çift puanlayıcı kullanılması, model örnek çalışmalar hazırlanması ve
ortak puanlama oturumları yapılması önerilir (Kutlu vd., 2014; MEB, 2024c). Ayrıca farklı güçlü yönlere sahip öğren-
cilerin aynı toplam puanı alabilmesi, bireysel farkların ayrıntılı teşhisini zorlaştırabilir. Bu nedenle TYMM bağlamında
bütüncül dereceli puanlama anahtarları, tanısal amaçtan çok düzey belirleme ve genel performans takdiri için analitik
dereceli puanlama anahtarlarıyla birlikte tamamlayıcı biçimde kullanılmalıdır (MEB, 2024b; Sak, 2012).

32