Page 151 - ESTETİK 11

1000, 1,618, 0,612, 0,382 mimari ve plastik sanatlarda kullanılan başlıca
altın oran sayılardır. Oran sayıları beş köşeli bir yıldızın kenar uzunlukları
arasındaki orantılardan esinlenerek ortaya çıkartılmıştır. Bu yıldız, daire
içine çizilen alelade bir yıldız değildir; düzgün, sayısal fonksiyonlu geomet-
rik bir yıldızdır. Altın oran sayıları yalnızca bu yıldızın yapısında belirir. Bu
yıldızın yapısından kenar ölçülerinin birbirine oranı sonucunda 1,618 sayı
değeri bulunur. Bu değere “altın oran”, şeklin kendisine de “altın oran yıl-
dızı” denir (Görsel 6.16). Görsel 6.16: Altın oran yıldızı

Bu yıldızın dış ve iç kenar doğruları arasındaki kesit orantıları da yine altın
oranla birbirlerine oranlıdır. İnsan vücudunda, hayvanlarda, bitki ve çiçeklerde olan bu
oran ve düzen birliği onların büyümesi ve gelişmesinde de gözlenir. Sanatsal bir kom-
pozisyonda kullanılan eğik, dik, düz çizgiler veya sıcak, soğuk renklerden birisinin fazla
olması o kompozisyonun tonalitesini, ritmini, armonisini sağlar. Kullanılacak tuval ister
kare, ister dikdörtgen olsun mutlaka kenar uzunlukları arasında armonik bir orantıya
sahip olmalıdır. Tuval üzerinde kullanılan plastik ögeler, kompozisyonun dinamik ya da
statik yapısına göre yerleştirilmesi gerekir.

6.5.2. Güzelin Temellendirilmesinde Oran ve Simetri

Bireysel ve kültürel faktörlere bağlı olarak güzellik algısı farklılık gös-
terse de, oran ve simetri genellikle güzelliğin temel özellikleri ara-
sında kabul edilir. Oran, nesnelerin veya yapıların farklı parçalarının
birbirine göre doğru ve uyumlu olmasıdır. Burun uzunluğu yüzün
genişliğinin beşte biri, gözlerin arasındaki mesafe yüzün genişliğinin
üçte biri ve dudaklar yüzün genişliğinin altıda biri olması insan yüzü
için ideal oranlar olarak belirlenmiştir. Bu oranlar, insan yüzünün es-
tetik açıdan uyumlu ve hoş bir şekilde algılanmasını sağlar.

Simetri ise, nesnelerin veya yapıların aynı şekil ve boyuttaki parça-
lara sahip olmasıdır. Simetrik bir nesne veya yapı, beynimizin daha
kolay ve hızlı bir şekilde algılamasına yardımcı olur. Simetri, insan
yüzünde de önemli bir faktördür. Simetrik bir yüz, daha çekici ve hoş Görsel 6.17: Madonna ve Azizlerle Tahta
Oturan Çocuk, 1504, Raffaello Sanzioor
olarak algılanır. Bu nedenlerden dolayı oran ve simetri güzellik algısı- Santi, 172,4x172,4 cm, Ahşap üzerine yağlı
nın temel unsuru olarak değerlendirildiğinden sanatçılar eserlerinde boya ve altın, Metropolitan Sanat Müzesi,
bu unsurları kullanmayı tercih etmektedirler (Görsel 6.17). New York, ABD

SoruYorum

Oran, orantı, simetri ve altın oran kavramlarını sorgulamak üzere aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1. Oran, orantı, simetri ve altın oran kavramları sizlere neler ifade etmektedir?
2. Güzelliğin matematiksel olarak ifadesi nasıl yapılır?
3. Güzelliğin temellendirilmesinde oran ve simetrinin önemini sınıfta tartışınız.
4. Güzelliğin temellendirilmesinde simetrinin nasıl bir işlevi vardır?
5. Doğadaki varlıklarda bulunan altın orana örnekler veriniz.

149