Page 18 - ÇALGI TOPLULUKLARI THM | 11

Sohbet Toplantıları Geleneği

Şanlıurfa Sıra Geceleri Bir rast gazel icra edilir. Sonra segâh makamına
ve ardından saba makamına geçilir. Onu mahur

Sıra geceleri, geçmişten günümüze dek tüm makamı takip eder. Mahur makamından “kılıçlı-
canlılığı ile süren geleneklerden biridir. Eskiden ya (maya, yayla hoyratı)” geçiş yapıldıktan sonra
kış gecelerinde yaşça birbirine yakın gençler veya tekrar rast makamı icra edilir. Aynı makamda kırık
orta yaşlı kişilerin her defasında başka bir kişinin hava örnekleriyle icra devam eder. Müzik başladı-
evinde olması kaydıyla düzenlediği eğlencelerdir ğında müziği dinlemeyenler, yanındaki ile konu-
(Görsel1.4). şanlar veya başka bir iş ile uğraşanların yaptıkları
davranışlar, müziği icra edenlere hakaret olarak
Sıra Gecesinde Müzik Tarihi kabul edilir. Yörenin türkü ve gazellerinde ses ara-

Sıra gecelerinin tarihi yüzyıllar öncesine daya- lığı geniştir. Bu durum Türk halk müziği sazları dı-
nır. Urfa, en eski yerleşim yerlerinden biri olduğu şında Türk sanat müziği sazlarının da kullanımını
için birçok medeniyet, kültür ve inanca ev sahip- mecburi kılmıştır. Yörenin kaynak kişileri arasında
liği yapmıştır. İcra ve makamsal yapı bakımından Damburacı Derviş, (Mukim) Tahir Oturan, (Kel)
KTM ve THM’nin iç içe olduğu söylenebilir. Yöreye Hamza Şenses, (Bekçi) Bakır Yurtsever, (Tenekeci)
ait türkü, hoyrat, gazel vb. türlerin makamsal özel- Mahmut Güzelgöz, Ahmet Uzungöl, Cemil Cankat,
likleri KTM ve THM sazlarını bir araya getirir. Bu (Kazancı) Bedih Yoluk, (Hacı Nuri Hafız) Nuri Başa-
sazların bir arada olması, toplu çalma ve söyleme ran, (Şükrü Hafız) Şükrü Çadırcı gibi müzisyenler
geleneğini ortaya çıkarır. de vardır.
Sıra gecelerinde oynanan birtakım oyunlar
Urfa sıra gecelerinde müzik mutlaka vardır. Sıra
geceleri, sohbetle birlikte müziğin makam gele- da vardır. En çok tavla, dama, sessiz sinema, yü-
neğine göre yapıldığı meşk yeridir. Müzik öğretilir- zük-fincan ve toyaka oyunları oynanır. Toplantıda
ken usta-çırak geleneği uygulanır. bulunan herkes bu oyunları oynar. Oyunlar ku-
rallarına göre oynanır ve oyunculara ödül-ceza
Sıra gecelerinde işleyiş şöyledir: Rast makamıy- sistemi uygulanır. Amaç, hoşça vakit geçirirken
la açılış yapılır. Gecenin rast müziğiyle başlama belirli bir disipline de bağlı kalınmasını sağlamak-
nedeni, “rast”ın kelime anlamında gizlidir. Rast, tır. Kaybedene para cezası verilir. Bu paralar “kalle”
“doğru” anlamına gelmektedir. Doğruluk ve doğ- denilen sıra kasasında biriktirilir. Biriken paralar ile
ru insanlar sevildiği için açılış rast makamıyla olur. ihtiyacı olanlara, yoksullara yardım edilir. Yani sıra
Önce rast peşrev yapılır, devamında klasik Türk gecelerinde, eğlenerek vakit geçirirken diğer yan-
müziği ile Türk halk müziğine ait eserler söylenir. dan da sosyal dayanışma ilke edinilmiştir.

Görsel 1.4: Şanlıurfa Sıra Gecesi 17