Page 72 - ÇALGI EĞİTİMİ GİTAR | 11

lümün yavaş, üçüncü ya da final bölümünün canlı tempoda olmasına özen
gösterilen konçertolar, yazıldıkları çalgının tüm olanaklarını zorlayan, icra
edecek sanatçının o çalgıda ustalaşmış olmasını gerektiren, önemli müzik
formlarının başında yer alır.

Füg: Konu (tema) denilen kısa fakat üretici özellikteki bir temanın, benzet-
melerle işlendiği kontrpuan üslubunda bir besteleme türüdür. Adını “ka-
çamak” anlamına gelen, Latince kökenli “fuga” eyleminden alır. Ses ya da
çalgı için yazılan füglerde temayı oluşturan sesler, kaybolup belirerek sanki
birbirini kovalıyormuş gibi sürer gider. Temanın sonraki partilerde ve başka
tonda yeniden belirmesine “sonuç” (koda) adı verilir. Füg; iki, üç, dört ya da
daha çok sesli olarak yazılır.
Uvertür: Opera, operet, müzikli oyun gibi sahne ve büyük formlu orkestra
yapıtlarına giriş olarak bestelenen senfonik parçalardır. Açılış, giriş müziği
anlamına gelir.

Arya: Genel tanımıyla çalgı eşliğinde söylenen solo şarkılara denir. Kantat,
oratoryo ve özellikle opera gibi sözlü müzik yapıtlarının önemli ögelerinden
biridir.
Süit: Değişik formlarda fakat aynı tonda yazılmış dans müziklerinden alı-
nan bölümlerin birbirlerine eklenmesiyle oluşturulan bir eser türüdür.

Gitar müziğinde sıkça örneklerine rastlanan süit bölümlerinin başlıca-
ları şunlardır:
Allemande (Alemand): Kadın erkek ikililerinin oluşturduğu gruplar hâlin-
de oynanan 4/4’lük ölçüde, gösterişli, kıvrak bir Alman dansıdır. 16. ve 17.
yüzyıllarda Almanya’dan Fransa ve İngiltere’ye geçerek saray çevrelerinde,
soylular arasında moda olmuştur.

Courante (Kurant): Adını Latince “currere” (koşmak) sözcüğünden alan ve
İtalya’dan doğduğu sanılan 3/4, 3/8 ya da 3/2 zamanlı, hızlı ve hareketli
saray dansıdır. İkişerli gruplar hâlinde oynanır. 16 - 18. yüzyıllar arasında,
Fransız ve İngiliz soylularının en gözde dansıydı. Barok bestecilerinin çoğu
klavsen için yazdıkları dans süitlerinde bu dansı kullandılar.
Passacaglia (Pasakalya): 16. yüzyılın sonlarına doğru İspanya’da görülen,
3 zamanlı, ağır tempolu bir halk dansıdır. Adını İspanyolca “pasar” (geç-
mek) ve “calle” (sokak) sözcüklerinden alır. İspanyolca “passacalle”, Fran-
sızcada “passacaille” olarak kullanılır. Bu dans bir yere giderken yolda
yürüyüş sırasında, küçük bir davul ve flütle çalınan müzik eşliğinde oyna-
nırdı. Söz konusu dans formunun tekdüze ve durmadan yinelenen müziği
17. yüzyılda “chaconne” türleri arasına girdi. Fransız sarayında dans olarak
oynanmaya, opera ve balelerin sonlarında ses ve çalgı müziği şeklinde yer
almaya başladı.

Sarabande (Saraband): Soylu karakterde ağırbaşlı bir İspanyol dansıdır.
Barok Dönemi çalgı müziğinde süit formunu oluşturan dört çekirdek dans-
tan biridir. Üç zamanlı bu dans genellikle courante ile gigue arasında yer
alır.

Gigue (Jig): 6/8’lik ya da 12/8’lik ölçüde yazılmış, hızlı tempoda oynanan
İngiliz dansıdır.

Gavotte (Gavot): 4/4’lük ya da 2/4’lük ölçüde yazılmış, orta tempoda, sıç-
rayarak oynanan ve doğduğu bölgede hâlâ yaşayan Fransız halk dansıdır.
Menuet (Mönüe): 3/4’lük ölçüde yazılmış, ağır tempoda, küçük adımlarla
oynanan Fransız dansıdır.
Bourrée (Bure): 4/4’lük ölçüde yazılmış, hızlı tempoda oynanan Fransız
dansıdır.

71