Page 35 - TÜRK MÜZİĞİ TARİHİ

1. ÜNİTE

Bozlak: İç Anadolu ve Toroslarda yaygın olan Avşar ve Türkmen oymaklarına ait bir uzun hava alt türüdür. Ge-
nel olarak kürdî dizisinin özelliklerini gösterir. Hicaz, acemkürdi, muhayyerkürdi gibi dizilerde kullanılmıştır. Eşlik
sazı bağlamadır. Genellikle tiz karakterli icra edilir. Bozlak, bağlamada temel akort düzenlerindendir. Bu düzene
abdal düzeni de denir.
Divan: Erzurum, Elâzığ, Diyarbakır, Şanlıurfa, Konya, Kastamonu ve Kerkük’e ait bir uzun hava alt türüdür. Tek
bir diziye (makama) bağlı değildir. Eşlik sazı bağlamadır. İcra esnasında sözel bölümü serbest olmasına karşın
çalgısal bölümü usullüdür. Divan türünde kullanılan sözler, aruz ve hece ölçüsü kalıplarına uygun olarak yazılan
şiirlerden alınmıştır.
Gurbet: Teke yöresindeki Avşar oymaklarına ait uzun hava alt türüdür. Karcığar dizisinin özelliklerini gösterir.
Eşlik sazı kaval, sipsi, kabak kemane, üç telli cura ve bağlamadır. İcra esnasında çalgısal bölümü usullü ya da usul-
süz, sözel bölümü ise usulsüzdür.
Hoyrat: Doğu ve Güneydoğu Anadolu’nun özellikle Diyarbakır, Erzurum, Erzincan, Elâzığ, Şanlıurfa’da ve Irak
Türklerinin yaşadığı Kerkük’te yaygın uzun hava alt türüdür. Tek bir diziye (makama) bağlı değildir. Eşlik sazı bağ-
lama, ut, cümbüş, kanun, klarnet, dümbelek gibi çalgılardır. İcra esnasında çalgısal bölümü usullü ya da usulsüz,
sözel bölümü ise usulsüzdür. Kullanılan sözler, cinaslı manilerden oluşmuş şiirlerdir. Bu şiirler uzun hava hâlinde
okunduğunda hoyrat adını alır.
Maya: Erzurum, Harput, Eğin, Sivas, Diyarbakır ve Erzincan yöresine ait bir uzun hava alt türüdür. Hüseynî
dizisinin özelliklerini gösterir. Eşlik çalgısı mey, klarnet, zurna ve bağlamadır.
Müstezat: Erzurum, Elâzığ ve Şanlıurfa yöresine ait bir uzun hava alt türüdür. Rast makamının özelliklerini
gösterir. Eşlik çalgısı ut, cümbüş, kanun, klarnet, mey, zurna ve bağlamadır. İcra esnasında başta, aralarda ve son-
da çalınmak ya da okunmak için ritimli bölümleri vardır. Müstezat, bağlamada temel akort düzenlerindendir. Sö-
zel olarak divan edebiyatındaki müstezat şiir türünün, ezgisel olarak THM’deki müstezat dizisiyle birleşimi sonucu
ortaya çıkan bir türdür.
Yol Havası: Karadeniz Bölgesi’nde özellikle Rize ve Trabzon yöresine ait bir uzun hava alt türüdür. Genellikle
hüseynî makamının özelliklerini gösterir. Kemençe ve tulum eşlik sazıdır. İcra esnasında sözler konuşurcasına
söylenir. Yöre insanının baharın gelişiyle birlikte yaylalara çıkarken yolda söyledikleri bir türdür.
Müzikli Öykü: Öykülerin içindeki diyalogların ezgilendirilmesiyle oluşan bir alt türdür. İcra esnasında anlatımı
güçlendiren ve konuya uygun düşen herhangi bir tür, dizi ve usulde olabilir.
BİLGİ NOTU

• Müstezat, divan ve müzikli öykü alt türleri hem uzun hava hem de kırık hava özelliği gösterir.

2. ETKİNLİK
Türk halk müziğine ait eserlerin hangi alt türe ait olduğunu boş kutucukların içine yazınız.

Çay Elinden Öteye Gidelim Yali Yali Karadeniz Türküsü

Hoş Gelişler Ola

Kerimoğlu

Bursa Güvendesi

Zilli de Maşa Darbuka

Yeşil Ayna Takındın mı Beline

Hani Benim Elli Dirhem Kestanem

Yayla Yollarında Yürüyüp Gelir

TÜRK MÜZİK TARİHİNE GİRİŞ 33