Page 47 - TÜRK MÜZİĞİ TARİHİ

2. ÜNİTE

2.1.1. Türklerin Tarih Sahnesine Çıkışından Asya Hun Devleti’nin Kurulmasına Kadar
Olan Dönemdeki Müzik Üretim ve İcra Ortamları

MÖ 2000’den itibaren Altaylıların, ilk yurtları olan Altay Dağları’ndan çıkıp Orta
Asya’ya yönelmesiyle Altay müziği, geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Bu göçle Türk
müziği, Orta Asya Türk müzik kültürü olma yoluna girmiştir. Orta Asya’da yüzyıl-
lar boyu doğayla iç içe yaşayan Türkler, yeryüzünde ve gökyüzünde doğanın acı-
masızca meydana getirdiği afetler karşısında çaresiz kalmıştır. Yaşantısının büyük
bölümünü doğada geçiren Türkler, yaşanan bu doğa olaylarını anlamlandırabil-
mek ve korkularından kurtulabilmek için gökyüzündeki oluşum ve değişimleri
yakından izlemiş, doğada yaşanan olaylar arasında bağlantı kurmaya başlamıştır.
Bu bağlantı, Türklerin doğadaki fırtına, yağmur, gök gürültüsü, sel ve yanardağ
patlamaları gibi olaylara bazı anlamlar yüklemesini sağlamıştır.
Doğa karşısındaki çaresizlik ve boyun eğiş, “Şamanizm” adı verilen düşünce ve
inanış sistemini doğurmuştur. Şamanizm’in herhangi bir kurucusu ve kutsal kita-
bı olmadığından çıkış tarihi de belli değildir. Şamanizm inancını yayan, törenlerini Görsel 2.1: Günümüz Şamanı
yöneten ve toplumlara yön veren din adamlarına ise “şaman” denilmiştir (Görsel 2.1). Şamanlar din adamlığının
yanında müzik eşliğinde tören yapma, hastalıklara çare bulma, koruyucu ruhları çağırma, kurbanları gök ve yer
tanrısına ulaştırma, ruhları ölüler âlemine gönderme, insanları kötü ruhlardan koruma, gelecekten haber verme,
kutsal güçler ve ruhlarla insanlar arasında aracılık yapma gibi görevler üstlenmiştir. Bu yüzden Eski Türklerde
din-büyü-büyücü-müzik ilişkisi önemli olmuştur.
Altaylar Döneminde müziğin yapısı destansı ve masalsıdır. İnsan sesine eşlik etmek için davul ve tef kulla-
nılmıştır. Boru ve kopuzun ilk örneklerine rastlanan bu dönemde müziğin etki alanı oldukça geniştir. Şamanlar
yaptıkları ayinlerde müziği etkin olarak kullanmışlardır (Görsel 2.2). Müzik, şamanların önderliğinde yapılan dinî
törenlerde büyüleme aracı olarak da kullanılmıştır. Toplum içinde saygın bir yeri olan şamanın ayinlerde yaptığı
müzik tamamen doğaçlamadır.

Görsel 2.2: Şaman ayini tasviri
Şamanlar, seslendirdiği ezgi ve yaptığı çeşitli bedensel hareketlerle dinî törenleri yönetmişlerdir. Bu törenler
esnasında yapılan bedensel hareketlerin her biri, belli anlamlar taşıyan, bir amaca hizmet eden ve kutsal kabul
edilen hareketlerdir. Şamanlar, dinî törenleri bazı ilkel müzik aletleri ve özellikle davulu kullanarak yönetmiştir.
Şaman; çaldığı davul, mırıldandığı ezgi ve yaptığı bedensel hareketlerle bütünleşip transa geçerek dinî törenlere
liderlik etmiştir.

TÜRK MÜZİĞİNDE DÖNEMLER 45