Page 52 - TÜRK MÜZİĞİ TARİHİ

2. ÜNİTE

BİLGİ NOTU
• Orta Çağ’da Batı’nın egemenlik sembolü olan flama, arma, sembol ve tacın Doğu’daki karşılığı bayrak,
tuğ ve davul olmuştur (Güner, 2007, s.102).

OKUMA PARÇASI

TÜRK DESTANLARINDA MOTİFLER

Türk destanlarında motifler, destan kahramanları ile iç içe bir durumdadır. En önemli rol, kahramanın
olduğu için motifler kahramanın eylemlerine uygun olarak gelişir. Ayrıca toplumun inancı ve yaşantısı da
motifleri şekillendirir. Bu anlamda değerlendirildiğinde Türk destanlarında öne çıkan motifleri Hızır, at, rüya,
kurt, kırklar, mağara, geyik, ok, yay, aslan ve ağaç olarak sıralamak mümkündür. Özellikle ağaç motifinin
Türk kültüründe, destanlarında ve inanışında ayrı bir yeri vardır. Ağaç motifi, Türk destanlarının asıl ögele-
rinden birisi olarak kabul edilir. Türk kültüründe önemi büyük olan ağaç, destanlarda ve diğer kültür unsur-
larında kutsallaştırılmıştır. Bu kutsiyetin yüklenmesindeki amaç ağaçların yok edilmesinin önüne geçmek ve
insan hayatındaki vazgeçilmez yerini vurgulamaktır.

Görsel 2.7: Kayın Ağacı

Ağaç motifi, Türklerin ilkel çağlardan gelen önemli bir geleneğinin sembolleştirildiği kavramlardandır.
Köktürkler ve Uygurlar Döneminde de ağaç kutsal sayılmıştır. Şamanizm inanışında orman bir bütün olarak
dinî törenlerde kullanılmıştır. Türk destanlarında özellikle çınar ve kayın ağacına ayrı bir anlam yüklenmiş ve
diğer ağaç türlerinden farklı olarak bazı dinî törenlerde ana unsur olarak kullanılmıştır. Örneğin ağaç moti-
finin yer aldığı Oğuz Kağan Destanı’nda kayın ağacı önemli bir unsurdur. Ergenekon Destanı’nda da mey-
ve veren ağacın kesilmesi kesinlikle yasaklanmıştır. Eski Türklerde ağaçların gökten indiğine inanıldığından
kamların (şamanların) davulları üzerine ay ve yıldız resimlerinin yanı sıra kayın ağacı resmi de yapılmıştır.
İslamiyet’ten önceki destanlarda rastlanan bu kutsal ağaç motifi İslamiyet’in kabulünden sonra da ağaç sev-
gisi olarak özellikle vurgulanmıştır. Yaş kesen baş keser gibi halk söylemleri ile de ağaçlara zarar verilmesi
engellenmeye çalışılmıştır (Görsel 2.7).

https://www.academia.edu/5170789/Destan-_Tipler_Motifler_Mehmet_Yard%C4%B1mc%C4%B1
14.02.2019, 14:30
(Düzenlenmiştir.)

50 TÜRK MÜZİĞİNDE DÖNEMLER