Page 21 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

1. ÜNİTE

SIRA SENDE

Mezopotamya uygarlıklarının müzik anlayışı ile Mısır uygarlığının müzik anlayışı arasındaki benzerlik ve farklılık-
ları bulunuz. Bulduğunuz benzerlik ve farklılıkları arkadaşlarınız ile paylaşınız.

1.2.3. Orta Asya Uygarlıklarının Müzik Anlayışı

Orta Asya’da kurulan uygarlıkların merkezleri MÖ 5000’li yıllara dayanmaktadır. Yapılan kazılarda Yontma Taş Ça-
ğı’na uzanan uygarlık bölgeleri bulunmuştur. Bu Orta Asya uygarlıklarında dansa, müziğe ve toplu eğlence anlayışına
önem verilmişti r. Günlük yaşamda, cenazelerde, dinî törenlerde, düğünlerde ve kutlamalarda müziğin önemli bir yeri
olmuştur. Ayrıca yine bu çalışmalarda ortaya çıkan pek çok buluntu, bu kültürlerin Orta Asya’da kurulan Türk devletle-
rini etkilediğini göstermişti r.
En eski kültürlerden Orta Asya uygarlıklarının [Anav Kültürü (MÖ 5000-3000), Afanasyevo Kültürü (MÖ 3000-
1700), Andronova Kültürü (MÖ 1700-1200), Karasuk Kültürü (MÖ 1200-700), Tagar Kültürü (MÖ 700-100), İskitler (MÖ
7 ve 2. yüzyıllar)] yaşam biçimlerine ait veriler incelendiğinde göçebe hayat, yerleşik hayat, hayvancılık, avcılık ve tarım
gibi alanlara dair bulgulara ulaşılmıştı r. Bu alanların kültür ve sanata yansımalarının Orta Asya uygarlıklarının genel
müziksel özellikleri üzerinde de etkili olduğu görülmüştür.

Asya Hunlarında Müziğin Gelişimi

Tarihte ilk Türk devletlerinden olduğu kabul edilen Asya
Hunları; Orta Asya’nın yaşayış, kültür, sanat ve müzik ürünle-
rinin kökenini oluşturması açısından ayrıcalıklı bir yere sahipti r.
Asya Hunlarında önceleri yalnızca dinî ritüelleri yerine geti rme
aracı olan müzik, zaman içinde gelişmiş ve evrilmişti r. Dinî tö-
renlerde, eğlencelerde, savaşlarda, çalışma sırasında, doğum
ve ad verme törenlerinde geniş bir yer tutmuştur. Günümüzün
Türk halk müziği, Türk askerî müziği ve dinî müzik geleneklerin-
de Asya Hunlarının müzik geleneklerinin yansımaları görülmek-
tedir. Türk halk müziğinin temellerini atan kopuz çalan ozanlar
(Görsel 1.12) bu yansımaların örnekleri arasında sayılmaktadır.
Görsel 1.12: Ozanlar

1.2.4. Uzak Doğu Uygarlıklarının Müzik Anlayışı

Uzak Doğu uygarlıklarının müzik anlayışının günümüze yansıması olarak da bilinen “pentatonik dizi” kavramı, Uzak
Doğu geleneksel müziğinin simgesidir. Yunanca “penta” kelimesi “beş”, “tonik” kelimesi “ses”, “pentatonik dizi” ifadesi
ise “beş sesten oluşan dizi” anlamına gelmektedir. Pentatonik dizi, bir sekizli içindeki belli beş sesin kullanılmasıyla oluş-
maktadır. Prati k anlatı mı ile piyanodaki beş siyah tuşun pentatonik diziyi karşıladığı bilinmektedir.
Çin uygarlığında müzik, duyguların sesidir. Çin müziğinin temelini pentatonik dizi anlayışı oluşturur. Eski Çin uygarlık-
larında kullanılan çalgılar; davul, zil, sistrum, bambu fl üt, ağız orgu (şeng), gonglar ve çeşitli çanlardır.

Japon müziği doğrudan Çin müziğinden etkilenmişti r. Japon-
lar, Çinlilerin on iki notalı kromati k düzenini kabul etmelerinin
yanı sıra beş sesli diziyi de kullanmışlardır. Japon müziği genel
olarak üç türe ayrılmıştı r. Gagaku; nefesli, telli, vurmalı çalgıla-
rın ve gongların kullanıldığı bir müzik türüdür. Bir tapınak mü-
ziği olmasına rağmen kutsallıktan uzaktı r. Kagura, daha kutsal
niteliklere sahip bir müzik türüdür. Nogaku ise bu iki türden de
izler taşıyan ti yatro müziğidir. Bu müzik, Orta Çağ Avrupası’nın
dinî içerikli ti yatro oyunlarını andıran temsillerde kullanılmıştı r
(Görsel 1.13). Görsel 1.13: D�nî �çer�kl� t�yatro müz�ğ�

MÜZİK TARİHİNE GİRİŞ 19