Page 23 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

1. ÜNİTE

1.2.6. Anti k Yunan Uygarlığı Müzik Sanatı nda Kaydedilen Gelişmeler

Anti k Yunan uygarlığında müzik, önceleri dinî amaçla kullanılmıştı r. Daha
sonra dinî törenlerin dışına çıkarak dans ve şiirle ayrılmaz bir bütün hâline gel-
mişti r. Uygarlığın müzik anlayışı, tek sesli melodileri seslendiren erkek koroların-
dan ibaretti r. Bu korolara aulos, fl üt ve çitara tek tek eşlik etmişti r. Pythagoras
[Pisagor (Görsel 1.17)], müziksel uyumu matemati k formülleriyle dile geti rmiş,
sekizli ve dörtlü aralıklardan oluşan bir gam bulmuştur. Kendi adıyla anılan bu
gam (Pythagoras gamı), monochord (monokord) isimli çalgı üzerinde denenerek
bu müzik sisteminin doğru tonlaması sağlanmıştı r.
Görsel 1.17: Monochord
MÖ 7 ve MS 2. yüzyıllar arasında lirik şiirler, danslar ve şenlikler çeşitlilik göstermişti r. Bu çeşitliliğe bağlı olarak Anti k
Yunan uygarlığında müzik biçimleri ve çalgılar da değişim ve gelişim göstermişti r. Bu dönemle ilgili yapılan çalışmalarda
“monodi” denen eşliksiz koro şarkılarına ve danslara eşlik için kullanılan müzik biçimlerine rastlanmıştı r. Anti k Yunan
müziğindeki en önemli gelişmelerden biri de heptatonik skalanın yani modların bulunmasıdır.

Roma Uygarlığının Müzik Geleneği
Roma İmparatorluğu Yunan sanatı ndan etkilenmiş, toplumsal
hayatı n her alanında Yunan müziğine dair ögelere yer vermişti r.
Ancak Yunan müzik kültürünün üstüne yeni teoriler katamamış,
yeni çalgılar icat edememişti r.

Ezgi, makam ve çalgılarıyla Yunan müziğine benzeyen Roma
müziğinin temeli “Roma gamı”dır ve Roma gamı, adını yedi ge-
zegenden almıştı r. Bu dizide her nota dörder notalık yeni bir tet-
rakort oluşturmuş, bunlar da haft anın günleri ile adlandırılmıştı r.
Roma uygarlığında müzik, ti yatroda (Görsel 1.18) önemli bir
yer tutmuştur. Grek ti yatrosunun yararlandığı Etrüsk pandomim-
leri MÖ 336’dan iti baren Roma ti yatrosunu da etkilemiş ve Roma
Görsel 1.18: Roma uygarlığı ant�k t�yatrosu ti yatrosu yavaş yavaş kişilik kazanmıştı r.
Zaman içinde Roma’da müzik gerilemiş ve önemini yiti rmeye başlamıştı r. Çok tanrılı kutlama törenlerine, gösterişli
eğlence törenlerine ve vahşi gösterilere hizmet eden bir hâl almıştı r. Eski Yunan’da dans ve müzik hakkında bilgi sahibi
olmak kutsal bir ayrıcalık sayılırken Roma’da bayağı ve aşağılayıcı bir iş olarak değerlendirilmeye başlanmıştı r.
1.2.7. Anti k Yunan Uygarlığında Kullanılan Çalgılar

Anti k Yunan uygarlığında kullanılan çalgılar ve ses sistemleri, günümüze ka-
dar sürekli değişim ve gelişim içinde olmuştur. Kökleri Doğu’ya uzanan ve tı nıları
sert olan vurmalı çalgılar Anti k Yunan’da çok ilgi görmemişti r. Dinî törenlerde
zilsiz tef, darbuka, küçük ziller, çelik üçgen ve çıngırakların takılı olduğu çalparalar
kullanılmıştı r. Anti k Yunan uygarlığında kullanılan çalgılarından bazıları şunlardır:

Phorminx, en eski Yunan telli çalgısıdır. Yarım ay biçimindeki çalgının gövde-
sinden iki ayrı kol uzanır. İlk zamanlarda 4 ya da 5 tel ile kullanılan çalgının tel
sayısı, sonraları 7’ye kadar çıkmıştı r.

Arp, Mısır kökenli bir çalgıdır. Mısır’da kullanılan trigonon adlı arp, taşınabilir
ve üçgen biçimindedir (Görsel 1.19). Görsel 1.19: Arp

Çitara, phorminxin gelişmiş hâlidir. Lirden daha karmaşık bir yapısı olmasına rağmen daha kullanışlı ve gür seslidir.
Çalgının 7 ya da 8 teli vardır. Yunan makamlarındaki seslerin adları, çitaradaki 7 telden alınmıştı r.
Beşik-Çitara, kadınların kullandığı bir ev çalgısıdır. Çalgının gövdesinde tanrıların gözleri simgelenmişti r.

Barbiton, lir ailesine ait uzun boylu bir çalgıdır. Eski Yunan şairleri, şiirlerini gözde çalgıları barbiton eşliğinde söylemişti r.

MÜZİK TARİHİNE GİRİŞ 21