Page 24 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

1. ÜNİTE

Aulos, Anadolu müzik kültürüne has bir çalgı olan zurna ya da Batı müziği çalgılarından olan obua gibi çift e kamışlı bir
çalgıdır. Keskin ve ti z bir sesi vardır. Yunan üfl emeli çalgılarının en yaygını ve sevilenidir. Kimi zaman solo çalgı olarak kulla-
nılmış, kimi zaman da telli çalgılara ya da vokal müziğe eşlik etmişti r. Özellikle dinî tapınmalarda kitleleri harekete geçirmek
için bu çalgıdan yararlanılmıştı r.
Lir boynuzdan, ağaçtan ya da fi ldişinden yapılan ve hem mızrapla hem de parmaklarla çalınabilen bir çalgıdır. Yalnızca
virtüözler değil, halk tarafı ndan da çalınan ve eğiti mi Ati na’da eğiti m öğreti m programlarına alınan bu çalgı, Yunanlıların
en gözde çalgılarından biridir. Yunan makamları dörder seslik tetrakortlardan oluşan bir dizi yapısına sahip olduğundan
ilk lir de 4 telli olmuştur. Çalgının tel sayısı; 5, 6, 7, 8, 11, 12 ve hatt a 15’e kadar çıkmıştı r. Lire takılan her yeni tel, Yunan
müzik dünyasında bir devrim yaratmış ve tartı şmalara neden olmuştur. MÖ 500’lü yıllarda 8-9 telli lirler kullanılırken MÖ
450’li yıllarda 11-12 telli lirler yapılmaya başlanmıştı r.
Salpinx, ilkel trompet olarak kabul edilen üfl emeli bir çalgıdır. Bu çalgının sesi trompett en daha güçlüdür.

SIRA SENDE

Yunan uygarlıklarına ait müzikler dinleyiniz. Dinlediğiniz müziklerde kullanılan anti k çalgıları ayırt etmeye çalışınız.
Bu çalgılar ile günümüzde kullanılan çalgılar arasındaki benzerlik ve farklılıkları bulunuz.

1.2.8. Heptatonik (Yedi Perde) Dizi Sistemi

Heptatonik Pythagoras dizisi bilinen en eski dizilerden biridir (Görsel 1.20). Yedi sesli diyatonik Pythagoras dizisinde
sesler, art arda altı tane 3/2 oranında tam beşli alınmasıyla elde edilmektedir. Tam beşli zinciriyle elde edilen bu sesler,
bir oktav içinde sıralanarak yedi sesli Pythagoras heptatonik dizisi oluşturulmaktadır.

Yedi sesli diyatonik Pythagoras dizisi hem teoride hem de uygulamada eskiden beri çok önemli bir yer tutmuştur. İlk
Çağ’da eski Grek matemati kçisi Euclid’e [Eklüt (MÖ 330-275)] mal edilen Secti o Canonis (Sekti yo Kanonis) adlı eserde iki
oktavlık bir ses alanında diyatonik Pythagoras skalasını veren tel bölünmeleri bildirilmişti r. Boethius (Boetus), Guido (Gui-
do) ve Odo (Odo) gibi yazarlar Orta Çağ boyunca “monokort” adı verilen alet üzerinde hep bu sistemin tel boyu oranlarını
vermişti r (Görsel 1.20).

Görsel 1.20: Heptaton�k Pythagoras d�z�s�

ETKİNLİK

Görsel 1.21’de verilen heptatonik diziyi inceleyiniz.

Görsel 1.21: Heptaton�k Pythagoras d�z�s� (monokort)

22 TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ