Page 25 - TÜRK VE BATI MÜZİĞİ TARİHİ

1. ÜNİTE

1.2.9. Anti k Yunan Modları (Makam)

Anti k Yunan uygarlığında çalgıların gelişimi devam ederken ses sistemleri de gelişmeye başlamıştı r. Müzik ses sis-
temleri, Anti k Yunan uygarlığının en belirgin özelliklerinden biri olmuştur. Yunan uygarlığının müzik sistemi, diğer İlk
Çağ uygarlıklarına göre kendi içinde tutarlı, somut ve bilimsel açıklamaya dayanan ileri bir aşamayı temsil etmişti r. Hatt a
sadece bununla kalmamış, tarih boyunca çok sesli müziği de temellendirmişti r. Hristi yan müziği (kilise müziği), sistemati k
biçimde Yunan makamlarına (modlarına) bürünmüştür (Tablo 1.2).

Tablo 1.2: Yunan ve K�l�se Modları
YUNAN MODLARI KİLİSE MODLARI
Dorien (doryen) Mi inici dizisi Dorien dizisi Re çıkıcı dizisi

Phrygien (frigyen) Re inici dizisi Frigyen dizisi Mi çıkıcı dizisi

Lydien (lidyen) Do inici dizisi Lidyen dizisi Fa çıkıcı dizisi
Mixolidyen (miksolidyen) Si inici dizisi Miksolidyen Sol çıkıcı dizisi
Hypodorien (hipodoryen) La inici dizisi Hipodoryen La çıkıcı dizisi

Hypophrygien (hipofrigyen) Sol inici dizisi Hipofrigyen Si çıkıcı dizisi

Hypolydien (hipolidyen) Fa inici dizisi Hipolidyen Do çıkıcı dizisi

Avrupa’daki halk şarkılarının çoğunluğu modal yapıdadır. Rönesans Dönemi çok sesli müzikleri modal müziğe da-
yanmaktadır. Daha sonraki dönemlerin çok sesli müzikleri de modlardan etkilenmişti r. Giovanni Pierluigi da Palestrina
(Ciyovani Pierluici da Palestrina), William Byrd (Vilyım Biyırd) ve Johann Sebasti an Bach (Yuhan Sebasti an Bah) ile George
Frideric Handel (Corc Firedrik Hendel) de müziklerinde modal yapıyı hissetti rmişlerdir. Ludwig van Beethoven’ın (Ludvig
van Bethofı n) son kuartetlerinden biri olan “lydian” modundaki adagiosunda (la minör op.132) Yunan makamları yeni-
den gündeme gelmişti r.
Makamsal müzik, çağlar boyunca gelişen çok sesli müziğe kaynak olmuştur. Zaman içinde birtakım değişikliklere uğra-
mış ve çağdaş dönem müziğinde yeniden ele alınmıştı r. Günümüzde yeni müzik tekniklerini kullanan besteciler de Yunan
modlarından yararlanmaktadır.

1.2.10. Majör ve Minör Dizilerin Kökeni
Kilise modlarına dört mod daha eklenmiş ve böylece on iki mod oluşturulmuştur. Modların biti ş seslerinin farklı ses-
lere dönüşmesiyle de yeni mod sistemi kullanılmaya başlanmıştı r. Bu modlardan dokuzuncu aeolian (eolyen), onuncu
hypolydian (hipolidyen), on birinci locrien (lokriyen), on ikinci hypolocrian (hipolokrien), on üçüncü ionien (iyonyen) ve
on dördüncü hypionien (hipoiyonyen) modlarının bazıları zaman içinde elenmişti r. 16. yüzyılın sonlarına doğru müzikte
yaşanan gelişmelerle beraber yedi mod son hâlini almıştı r. İyonyen modu, majör; eolyen modu, minör dizinin oluşmasını
sağlamıştı r (Tablo 1.3).

Tablo 1.3: K�l�se Makamlarının Son Şekl�
KİLİSE MAKAMLARININ SON ŞEKLİ

Iyonyen Do çıkıcı dizisi
Doryen Re çıkıcı dizisi

Frigyen Mi çıkıcı dizisi
Lidyen Fa çıkıcı dizisi

Miksolidyen Sol çıkıcı dizisi
Eolyen La çıkıcı dizisi

Lokriyen Si çıkıcı dizisi

MÜZİK TARİHİNE GİRİŞ 23