Page 14 - Yaz Tatili Rehberi

Sürdürülebilirlik ve Dijital Okuryazarlık

MEYDAN OKUMA

Kendi Siber Dedektifin Ol
• Gizli (Incognito) sekme aç ve adını soyadını tırnak içinde aratıp görsellere bak.
Karşına çıkan profil, 5 yıl sonraki senin gurur duyacağı bir profil mi? Neden?
3 saniye kuralı: Şok edici bir haberi paylaşmadan önce sor: Kaynak ne? Tarih güncel mi? Başka kim doğruluyor? Son
karşılaştığın “inanılmaz” haberi bu üç soruyla sına ve sonucu yaz.

.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................

.............................................................................................................................................................................

DENEY

Kafede, sokakta ya da bir afişte gördüğün QR kodu okutmak zararsız görünür. Oysa bir QR yalnızca bir bağlantı taşır; teh-
like, açtığı sayfada başlar. Açılan sayfa, sen fark etmeden cihazından okunabilen bazı bilgilere; yaklaşık konumuna, telefon
modeline, tarayıcına ve dil ayarına erişebilir. Kötü niyetli bir sayfa ise seni sahte bir giriş ekranına çekip şifreni çalmaya ya
da izin isteyip kameranı/konumunu açmaya çalışabilir.

Güvenli örnek QR okutunca seni bir yere götürmez, yalnızca bir uyarı yazısı gösterir.
Dene ve düşün: Yukarıdaki QR’ı telefonunla okut. Gerçek bir saldırgan QR’ı ise seni böyle uyarmaz, sessizce bilgilerini
toplardı. Bu yüzden:
• Okutmadan önce telefonun gösterdiği bağlantı adresini oku, tuhaf veya kısaltılmış linklere şüpheyle yaklaş.
• Açılan sayfa; şifre, kart ya da kimlik bilgisi istiyorsa kapat, resmî işlemleri kurumun kendi adresinden yap.

• Konum, kamera ve mikrofon izinlerini düşünmeden onaylama.

KULLAN-AT DEĞİL TASARLA-DÖNÜŞTÜR
DÖNGÜSEL EKONOMİ
Bir Tişört = 2.700 Litre Su!
Sosyal medyadaki bir akıma uymak için ünlü bir “hızlı moda”
(fast fashion) markasından bir tişört aldın ve birkaç kez gi-
yip dolabın köşesine attın. Oysa tek bir pamuklu tişörtün
üretimi için ortalama 2.700 litre su gerekir; bu, bir insanın
yaklaşık 2,5 yıllık içme suyu ihtiyacına denktir! Su ayak izin
yalnızca duşta geçirdiğin süreyle değil satın aldıklarınla da
büyür.
Çöp Değil Potansiyel (İleri Dönüşüm / Upcycling)
Eskiyen her şey çöp değildir. Döngüsel ekonomi, “al-kul-
lan-at” yerine “al-kullan-onar-dönüştür” felsefesini savunur.
Yırtık bir kottan çanta yapmak ya da bozulan kulaklığın kab-
losunu tamir etmek sadece doğayı değil cebini de korur.
14