Page 13 - Yaz Tatili Rehberi

Sürdürülebilirlik ve Dijital Okuryazarlık

SEN NE TIKLARSAN O’SUN

DİJİTAL İTİBAR VE TEYİTÇİLİK
İnternet Asla Unutmaz (Dijital Ayak İzi)
Lise bitecek, üniversiteye geçeceksin ya da hayalindeki
şirkete staj başvurusu yapacaksın. İnsan kaynakları uz-
manlarının veya kabul komitelerinin ilk yaptığı şey nedir
sence? Adını aratmak. Üç yıl önce sadece “komik” diye
bir videonun altına yazdığın öfkeli yorum ya da paylaş-
tığın uygunsuz bir şaka hâlâ orada olabilir. Dijital ayak
izin, senin sanal öz geçmişindir.
Matristeki Hata: Deepfake ve Bilgi Kirliliği
Bir sosyal medya videosunda dünyaca ünlü biri inanıl-
maz bir şey söylüyor. Hemen inandın mı? Yapay zekâ
artık sesleri ve yüzleri çok gerçekçi biçimde kopyala-
yabiliyor (deepfake). Üstelik araştırmalar; yanlış bilginin
doğru bilgiden belirgin biçimde, bazı durumlarda kat
kat, daha hızlı yayıldığını gösteriyor. Çünkü yanlış bilgi
çoğu zaman duygularımızla (öfke, korku, heyecan) oynar.
GERÇEK HAYATTAN

Deprem Sırasında “Baraj patladı.” Yalanı (Şubat 2023)
6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinden günler sonra, sosyal medyada “Hatay’da Yarseli Barajı patladı.” iddiası hızla
yayıldı. İddia tamamen asılsızdı, ortada patlayan bir baraj yoktu. Ama haber yayılınca büyük panik çıktı. İnsanlar araçla-
rıyla veya koşarak kaçmaya çalıştı, yollar kilitlendi. En kötüsü, enkazda çalışan arama kurtarma ekipleri bile işlerini bırakıp
güvenli bölgelere çekildi. Sahadaki bir kurtarma ekibi; bu yalan yüzünden yaklaşık 3,5 saat kaybettiklerini, o sırada en-
kazdan insan çıkarabileceklerini söyledi. Bakanlık, Valilik ve AFAD iddiayı kısa sürede yalanladı; sahadaki polis ve jandarma
anonslarla “Bu haber yalandır.” diye uyardı.
Ders: Afet anında doğrulanmamış bir bilgi gerçekten cana mal olabilir. Bu yüzden kural değişmez: Bilgiyi yalnızca resmî
kaynaklardan (AFAD, valilik, bakanlıklar) doğrula. Herkesin paylaşıyor olması, doğru olduğu anlamına gelmez.

DEEPFAKE / SAHTE İÇERİK NASIL ANL AŞILIR?

Haberi güvenilir Türkiye'de
Göz kırpma, dudak başka bir kaynak Görseli “tersine bulunan
ses uyumu ve ışık da veriyor mu, görsel arama” doğrulama
gölge dengesi ile arattığında
doğal görünüyor yoksa tek bir hangi kaynaklarda platformlarında
hesapta mı
kontrol
mu? karşına çıkıyor?
dolaşıyor? ettin mi?

Dezenformasyon Nedir? (VİDEO)
• Dezenformasyonla Mücadele Merkezi (DMM) · Dezenformasyon (kasıtlı yanlış bilgi) nedir ve kendini nasıl
korursun?

13