Page 100 - Fizik Zenginleştirilmiş Öğretim Programı 9

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI - ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ
FİZİK
9. SINIF

Grup 1 (Kütle Dedektifleri)
Görev: Özdeş ısıtıcılarla, farklı kütlelerdeki (100 g ve 200 g) suyu 3 dakika ısıtın. Sıcaklık
değişimlerini (¢T) kaydedin.
Beklenen Gözlem: Kütle arttıkça sıcaklık değişimi azalır (Ters orantı).

Grup 2 (Zaman/Isı Dedektifleri)
Görev: Eşit kütledeki suları, biri 2 dakika, diğeri 4 dakika olacak şekilde ısıtın.
Beklenen Gözlem: Isı (süre) arttıkça sıcaklık değişimi artar (Doğru orantı).

Grup 3 (Madde Dedektifleri)
Görev: Eşit kütledeki su ve zeytinyağını eşit süre ısıtın. Son sıcaklıkları karşılaştırın.
Beklenen Gözlem: Farklı maddeler aynı ısıyı alsa da sıcaklıkları farklı artar. (Demek ki
maddenin cinsi önemli).
Öğrenciler verilerini tahtaya yazar. Öğretmen rehberliğinde (FÖOD-ÖMO) veriler analiz
edilir: "Madde değiştikçe sonuç değiştiğine göre matematiksel modelde maddeye özgü bir
sabit olmalı." çıkarımıyla öz ısı (c) kavramına ulaşılır (IFS).
1. Analiz: "Sıcaklık farkı (¢T); ısı (Q) ile doğru orantılı, kütle (m) ile ters orantılıdır."
2. Katsayı: "Madde değiştikçe sonuç değiştiğine göre matematiksel modelde maddeye
özgü bir sabit olmalı." † Öz Isı (c).
3. Öğrenciler, değişkenler arasındaki ilişkiyi birleştirerek Q=m·c·¢T matematiksel modeli
tümevarım yoluyla kendileri oluşturur ve matematiksel modeli kanıtlar. Verileri grafik üze-
rinde gösterek neden sonuç ilişkisi kurmaları istenir (SFAY). (Akılda kalıcı kodlama: "Kel
Macit")
4. Konu, "Enerji Korunumu" ve "Maddenin Tanecikli Yapısı" temel temaları etrafında orga-
nize edilerek bütüncül bir yapı kurulur (IFÇ1, IFO1).
5. Tanımlar
Isı: Sıcaklık farkı nedeniyle bir maddeden diğer maddeye transfer edilen enerjidir. Isı birimi
Joule ya da caloridir (IFSK).
Öz ısı (c): Maddenin kimliğidir. Ayırt edici özelliktir. 1 gram maddenin sıcaklığını 1 ˚C artır-
mak için maddeye verilmesi gereken ısı miktarıdır.
Isı sığası (C=m·c): Kütle ile öz ısının çarpımıdır. Ayırt edici değildir.
Bu dersin amacı, oluşturulan modelin farklı durumlara (grafik yorumlama, günlük hayat)
genellenmesidir.
Tahtaya bir Sıcaklık - Isı grafiği çizilir.
Bu grafiğin eğimi bize neyi verir?" sorusuyla matematiksel eğim (tan⍺) ile fiziksel kavram
(ısı sığası) ilişkilendirilir.
y eksenindeki (sıcaklık) değişimi
Eğim = tan ⍺ =
x eksenindeki (ısı) değişimi
¢T
tan⍺=
Q
¢T 1
Q=m·c·¢T ¡ =
Q mc
Sonuç: Grafiğin eğimi, Isı sığasının (C) tersini verir. Eğim ne kadar az ise, ısı sığası o kadar

büyüktür (Madde geç ısınır).

102 ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ