Page 109 - Fizik Zenginleştirilmiş Öğretim Programı 9

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI - ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ
FİZİK
9. SINIF

FARKLILAŞTIRILMIŞ ETKINLIK FORMU
Etkinlik Adı Bir Maddenin Hâl Değişimi İçin Gerekli Enerjiyi Ne Belirler?

Konu Hâl Değişimi
Hâl değiştirme sıcaklığında bulunan saf bir maddenin hâl değiştirmesi için alınan ya da
Öğrenme Hedefleri
verilen ısı miktarının bağlı olduğu değişkenleri belirler.
Fizik dersinde, hâl değişimi; ısı enerjisinin transfer mekanizmalarını ve enerji korunumu ya-
salarını merkeze almaktadır. Bu konu ayrıca aşağıda belirtilen disiplinlerdeki farklı konularla
da ilişkilidir.
Kimya: Farklı saf maddelerin (su, alkol vb.) moleküler bağ yapılarından kaynaklanan “hâl
Disiplinler Arası
değişimi ısısı” gibi ayırt edici özellikleri ve madde yapısı.
Bileşenler
Matematik: Deneyler sırasında toplanan verilerin analiz edilmesi ve değişkenler arasındaki
doğru orantı ilişkisinin formülüne dökülmesi süreci ile nicel akıl yürütme.
Mühendislik Alanları: Kontrollü bir deney düzeneğinin kurgulanması, teorik bilginin pratik
çözümlere ve sistem tasarımına dönüştürülmesi.
Hassas terazi, özdeş ısıtıcılar, ısıya dayanıklı beherler/kaplar, kronometre, saf buz, termos,
Materyaller
termometre
Süre 2 ders saati
Bu etkinlikte öğrencilerin saf bir maddenin hâl değişimi için alınan/verilen ısı miktarının han-
gi değişkenlere (kütle ve madde cinsi) bağlı olduğunu deney, gözlem, analoji ve tümeva-
rımsal akıl yürütme yoluyla keşfetmeleri amaçlanmaktadır. Bu amaçla gözlem, soru-cevap,
grup çalışması ve deney tasarımı, düşün-eşleş-paylaş ve tahmin et-gözle-açıkla gibi öğre-
tim yöntemleri kullanılır.
Gözlem: Öğrencilere sunulan görsel veya infografik üzerinden ısı, sıcaklık ve iç enerji kav-
ramlarını ve bu kavramlar arasındaki ilişkiyi hatırlamaları sağlanır.
Soru-Cevap: Öğretmen, öğrencilerin dikkatini çekmek amacıyla yanında getirdiği termos
ve buzlar ile ilgili konuya yönelik sorular sorar.
Grup Çalışması ve Deney Tasarımı: Öğretmen tarafından oluşturulan heterojen gruplar,
hâl değişimi için gerekli enerjiyi etkileyen kütle faktörünü incelemeye yönelik bir deney plan-
Etkinlik Açıklaması lar ve bu deneyi sistematik olarak yürütür.
Düşün-Eşleş-Paylaş Tekniği: Bu teknik eşit kütleli su ve etil alkolün kaynama yoluyla gaz
hâline geçme süreleri senaryosu üzerinden uygulanır. Bu süreçte, kütle dışındaki Hâl De-
ğişimi Isısı (L) faktörünün varlığı keşfedilerek Q = m • L matematiksel modeline genellenir.
Tahmin Et-Gözle-Açıkla: Madde cinsinin etkisinin keşfedildiği 3. aşamada eşit kütledeki su
ve etil alkolün kaynama yoluyla gaz hâline geçme süreleri, bu yöntemle ele alınır:
Tahmin Et: Öğrenciler, farklı maddeler için kaynama yoluyla gaz hâline geçme sürelerini
bireysel olarak tahmin eder ve not alır.
Gözle/Tartış: Düşün-Eşleş-Paylaş tekniğiyle gruplar bu tahminleri günlük deneyimler ve
mantıksal çıkarımlar üzerinden tartışır.
Açıkla: Tartışma sonucunda kütle dışında Hâl Değişimi Isısı (L) faktörünün varlığı açıklanır
ve Q = m • L matematiksel modeli formüle edilir.

ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ 111