Page 19 - ZENGİNLESTİRME-ÖLÇME ARAÇLARI

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI
FARKLILAŞTIRMADA ZENGİNLEŞTİRME UYGULAMALARINA YÖNELİK ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ARAÇLARI

2.1.5. Tanılayıcı Dallanmış Ağaç
Tanılayıcı dallanmış ağaç (TDA), öğrencinin kavramlar arasındaki ilişkileri nasıl kurduğunu, bilişsel yapısındaki yanlış
bağlantıları ve öğrenme eksikliklerini ortaya çıkarmayı amaçlayan tanılayıcı bir ölçme aracıdır. Geleneksel doğru–
yanlış testlerinden farklı olarak TDA’da önermeler birbirine bağlıdır, öğrencinin verdiği her karar bir sonraki aşamada
karşılaşacağı önermeyi belirler (MEB, 2024a, 2024b). Bu yapı sayesinde öğrencinin yalnızca doğru sonuca ulaşıp
ulaşmadığı değil o sonuca hangi düşünme yollarıyla geldiği izlenebilir.
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin öğrenme kanıtı temelli değerlendirme anlayışı doğrultusunda TDA, zenginleştirilmiş
öğrenme ortamlarında özellikle anlamlı öğrenmenin gerçekleşip gerçekleşmediğini, kavram yanılgılarını ve bilgi ağla-
rının bütünlüğünü tanılamak amacıyla kullanılmaktadır (MEB, 2024b). Uluslararası alan yazında da benzer tanılayıcı
dallanma tekniklerinin öğrencilerin alternatif kavramlarını belirlemede ve öğretimi uyarlamada etkili olduğu vurgulan-
maktadır (Treagust, 1988; Earl, 2012).

2.1.5.1. TDA’nın Zenginleştirme Bağlamındaki Temel İşlevleri
Zenginleştirme uygulamalarında TDA, öğretmene öğrencinin bilişsel derinliğini ayrıntılı biçimde analiz etme olanağı
sunar. Bu bağlamda TDA:
• Yanlış bilişsel bağlantıları ortaya çıkarır: Öğrencinin bilgi ağındaki hatalı ilişkiler sistematik biçimde belirlenir
(MEB, 2024a).
• Öz değerlendirmeyi destekler: Öğrenci izlediği yolu gözden geçirerek kararlarını sorgular ve düzeltir (MEB,
2024a).

• Kavram yanılgılarını tanılar: Öğretmen, yaygın yanlış anlamaları belirleyerek öğretimi yeniden yapılandırabi-
lir (MEB, 2024b).
• Zenginleştirme kararlarını besler: Ustalık gösteren öğrenciler derinleştirici etkinliklere yönlendirilirken eksik-
lik yaşayan öğrenciler için hedefli destek planlanır (Gregory ve Chapman, 2012; MEB, 2024a).
Bu yönüyle TDA, zenginleştirilmiş sınıflarda yalnızca ölçme değil aynı zamanda öğretimi uyarlama aracı olarak işlev
görür.

2.1.5.2. Hazırlama ve Uygulama İlkeleri
Etkili bir TDA geliştirilirken aşağıdaki ilkeler dikkate alınmalıdır (MEB, 2024a, 2024b):
1. Hiyerarşik yapı: Önermeler genelden özele, basitten karmaşığa ve somuttan soyuta doğru düzenlenmelidir.

2. Kapı (çıkış) sayısı: Uygulamada genellikle 8 ya da 16 çıkışlı yapılar tercih edilir, buna bağlı olarak 7 veya 15
önerme kullanılır.
3. Açık ve bağlantılı ifadeler: Önermeler net, anlaşılır ve birbirini mantıksal olarak takip eder biçimde yazılmalı-
dır. Olası kavram yanılgıları bilinçli biçimde önermelere yerleştirilerek tanılama gücü artırılabilir.
4. Yol analizi: Öğrencinin izlediği yol incelenerek hatanın hangi aşamada oluştuğu açık biçimde belirlenir.

2.1.5.3. Puanlama ve Geri Bildirim
TDA sonuçları yalnızca doğru–yanlış üzerinden değerlendirilmez, öğrencinin izlediği yol esas alınır. Öz değerlendir-
me ve akran değerlendirme süreçleriyle öğrenciler kendi düşünme biçimlerini tartışabilirler (MEB, 2024a). Öğrenci
hedeflenen düzeye ulaşamamışsa öğretmen modelleme, küçük grup çalışmaları veya kavramsal pekiştirme etkinlik-
leriyle süreci destekler (Earl, 2012; MEB, 2024a).

2.1.5.4. Sınırlılıklar
• Geçerli ve bağlantılı önermeler yazmak zaman alıcı olabilir.
• Öğrencilerin tahmin yoluyla doğru çıkışa ulaşma riski vardır.

• TDA bilgi ve kavrama düzeyinde güçlüdür, sentez ve değerlendirme gibi üst düzey becerileri ölçmede tek ba-
şına yeterli değildir (MEB, 2024a).
21