Page 21 - ZENGİNLESTİRME-ÖLÇME ARAÇLARI

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI
FARKLILAŞTIRMADA ZENGİNLEŞTİRME UYGULAMALARINA YÖNELİK ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ARAÇLARI

2.1.6. Öz Değerlendirme Formu
Öz değerlendirme, öğrencinin kendi öğrenme sürecini, performansını ve geliştirdiği bilgi ve becerileri önceden belir-
lenmiş ya da birlikte oluşturulmuş ölçütlere göre izlemesi, yargılaması ve elde ettiği sonuçları öğrenmesini geliştirmek
amacıyla kullanmasıdır (Andrade, 2019; MEB, 2024c). Farklılaştırılmış ve zenginleştirilmiş öğrenme ortamlarında öz
değerlendirme, öğrenciyi pasif bir alıcı olmaktan çıkararak kendi öğrenme sürecinin aktif ve sorumlu bir öznesi hâline
getirir (Black ve Wiliam, 2009; MEB, 2024c).
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin öğrenme kanıtına dayalı değerlendirme anlayışı doğrultusunda öz değerlendirme,
özellikle zenginleştirme uygulamalarında öğrencinin öz düzenleme kapasitesini ve derin öğrenme düzeyini görünür
kılan temel araçlardan biridir (MEB, 2024c).

2.1.6.1. Öz Değerlendirmenin Amaçları ve Eğitsel Katkıları
Öğrencinin kendi öğrenme stratejilerini sorgulaması, nasıl öğrendiğini fark etmesi ve bu stratejileri yeniden düzenle-
mesi öz düzenleme becerilerini güçlendirir (Li vd., 2020; Zimmerman, 2002; MEB, 2024c).
Kendi ilerlemesini somut biçimde izleyen öğrencinin içsel motivasyonu ve öz yeterlik algısı artar. Bu durum öğren-
cinin zorlu ve karmaşık zenginleştirme görevlerine yönelmesini destekler (Criu ve Marian, 2014; Khatter vd., 2024;
Şata, 2022).
Öz değerlendirme, öğrencinin kendi hedeflerini belirlemesine ve ilerlemesini izlemesine olanak tanıyarak bağımsız
öğrenen profillerinin gelişimine katkı sağlar (Heritage, 2010; McMillan ve Hearn, 2008).

2.1.6.2. Öz Değerlendirme Sürecinin Döngüsel Yapısı
Alan yazında öz değerlendirme süreci, birbirini izleyen üç temel aşamadan oluşan döngüsel bir yapı olarak tanımlan-
maktadır (McMillan ve Hearn, 2008; Ross vd., 2002):
1. Öz izleme: Öğrencinin kendi performansını bilinçli biçimde takip etmesi (Schunk, 2004).
2. Öz yargılama: Mevcut performansın belirlenen ölçütlerle karşılaştırılması ve hedefe ulaşma düzeyinin değer-
lendirilmesi (McMillan ve Hearn, 2008).
3. Eylem planı: Eksiklikleri gidermek ve performansı geliştirmek amacıyla yeni stratejilerin belirlenmesi ve uygu-
lanması (MEB, 2024c; Ross vd., 2002).
Bu döngü, zenginleştirme süreçlerinde öğrencinin öğrenmesini derinleştiren sürekli bir gelişim mekanizması oluşturur.

2.1.6.3. Uygulama İlkeleri (Öğretmen Kılavuzu Özeti)
Etkili bir öz değerlendirme uygulaması için öğretmenin şu ilkeleri gözetmesi önerilir:
• Öz değerlendirmenin not verme amacı taşımadığı, gelişim odaklı olduğu açıkça ifade edilmelidir (MEB, 2024c).
• Ölçütler öğrenci düzeyine uygun ve anlaşılır biçimde belirlenmeli, mümkün olduğunda öğrenci sürece dâhil
edilmelidir (Boud, 1995; Panadero ve Jonsson, 2013).
• Öğrenciler öz değerlendirme konusunda eğitilmeli ve örnek uygulamalarla desteklenmelidir (Heritage, 2010).

• Öğretmen, öğrencinin yaptığı öz değerlendirmeye açıklayıcı ve yönlendirici geri bildirim sunmalıdır (Nicol ve
Macfarlane‐Dick, 2006).

2.1.6.4. Sınırlılıklar ve Pedagojik Duyarlılıklar
Öz değerlendirme sürecinde yanlılık ve öznel puanlama riski bulunmaktadır. Bu durum, not kaygısı veya deneyim ek-
sikliği nedeniyle öğrencinin kendini olduğundan yüksek ya da düşük değerlendirmesine yol açabilir (Kutlu vd., 2014;
Şata, 2022). Bu nedenle zenginleştirilmiş sınıflarda öz değerlendirme, güvenli bir öğrenme iklimi içinde uygulanmalı
ve gelişim odaklı bir araç olarak konumlandırılmalıdır (MEB, 2024c; Ross, 2006).
Örnek: “FİZ.9.4.4. Isıl denge durumu hakkında bilimsel gözlem yapabilme” öğrenme çıktısına ilişkin bir öz değerlen-
dirme formu aşağıda verilmiştir.

23