Page 47 - Liseye Hoş Geldin - Kimya

KİMYA

ÖRNEK ETKINLIKLER ÖRNEK ETKINLIKLER

Sayfa 49’da “BİLGİ AVI”, sayfa 50’de “DÜŞÜN CEVAPLA” ve sayfa 53-54’te “BAĞLAM TEMELLİ SORULAR” etkinliklerini
yaparken aşağıda verilen metin size yardımcı olacaktır.

MOLEKÜLLER ARASI ETKİLEŞİMLER

Moleküller arası etkileşimler, zıt elektrik yüklerinin birbirini çekmesi ve benzer elektrik yüklerinin birbirini itmesi temeline
dayanan elektrostatik kuvvetler ile açıklanır. Bu etkileşimler, katı veya sıvı hâldeki maddeleri bir arada tutan ve maddelerin
bütünsel yapısını oluşturan önemli kuvvetlerdir.
Maddeyi oluşturan temel tanecikler; atom, molekül veya iyon olabilir. Madde daha yoğun faza geçerken ya da bir başka madde
içinde dağılırken etkin rol alan tanecikler arası etkileşimler, metalik, iyonik ve kovalent bağ oluşumundaki etkileşimlere göre
daha zayıftır.

Dipol moment, molekülün kutupsallığının ölçüsüdür. Element molekülleri ile merkez atomu üzerinde elektron çifti bulunmayan
çok atomlu moleküllerde yük dağılımı dengededir ve molekülün dipol momenti sıfırdır. Dipol momenti sıfır olan moleküllere
apolar molekül denir. Bu moleküllerde ve soy gaz atomlarında elektron dağılımındaki anlık dalgalanmalar, geçici olarak yük
dağılımının bozulmasına ve kutuplaşmanın ortaya çıkmasına neden olur. Bu geçici duruma geçici dipol veya indüklenmiş
dipol denir.
Farklı atomlardan oluşan diatomik moleküller ile merkez atomu üzerinde elektron çifti bulunan çok atomlu moleküllerde
yük dağılımı dengede değildir ve molekülün dipol momenti sıfırdan farklıdır. Dipol momenti sıfırdan farklı olan moleküllere
+
–
polar molekül denir. Bu moleküllerde elektronca zengin ve kısmen eksi (δ ), elektronca fakir ve kısmen artı (δ ) yüklü kutuplar
bulunur. Bu durum molekülde iki kutuplu yapıyı oluşturur ve kalıcı dipol olarak adlandırılır.
Polar moleküller bir araya geldiğinde, farklı moleküllerdeki zıt kutuplu atomlar arasında elektriksel çekim kuvveti oluşur. Bu
etkileşime dipol-dipol etkileşimi denir.
İyonlar ve polar moleküller arasında iyon-dipol etkileşimi görülür. İyonik yapılı bileşiklerin anyon ve katyonları ile polar mole-
küllerin kısmi yüklü bölgeleri arasında oluşan etkileşim bu şekilde adlandırılır.
İyon ile apolar molekül arasında oluşan elektrostatik çekime iyon-indüklenmiş dipol etkileşimi denir.

Polar bir molekül ile apolar molekül arasında oluşan elektrostatik çekime dipol–indüklenmiş dipol etkileşimi denir.
İndüklenmiş dipoller arasında oluşan etkileşime indüklenmiş dipol–indüklenmiş dipol etkileşimi veya London kuvvetleri
denir. London kuvvetlerinin büyüklüğünü elektron sayısı ve molekülün şekli etkiler. Elektron sayısı arttıkça molekülün kutup-
lanabilirliği (polarlanabilirliği) arttığından London kuvvetleri de güçlenir. Soy gazlar apolar olduklarından tanecikleri arasında
yalnızca London kuvvetleri bulunur.

LİSEYE HOŞ GELDİN 47