Page 77 - Birleştirilmiş Farklılaştırma Etkinlikleri

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI - BİRLEŞTİRİLMİŞ FARKLILAŞTIRMA ETKİNLİKLERİ
FİZİK
9. SINIF

Derse başlamadan önce, bir önceki derste ele alınan temel kavramlar hatırlatılır (DIF1,
ZIF1). Öğretmen tarafından öğrencilere bir cismin ağırlığının nasıl ölçüldüğü sorularak
derse başlanır. Öğrencilere bir önceki derste öğrendikleri, sıvıların cisimlere uyguladığı
kaldırma kuvvetinin bağlı olduğu değişkenler sorulur (DSF1).

Sonrasında öğrencilerden yapılacak etkinlik için en az 3 adet olmak üzere farklı öğrenme
stilleri ve iş birliği becerileri gözetilerek gruplar oluşturmaları istenir (DSF1, DFÖOD1,
ZSFS1). Öğrencilere deney ile ilgili video izletilebilir veya deneye yönelik simülasyon gös-
terilebilir (DSF2, DIF2).

Gruplar ip yardımıyla dinamometreye bağladıkları kütleyi hava ortamında tartarak ağırlık-
larını not eder. Küçük beherglas elektronik terazide tartılarak kütlesi not edilerek terazinin
darası sıfırlanır. Büyük beherglas düz bir zeminde taşma seviyesine kadar su ile dolduru-
larak ağız kısmının altına küçük beherglas yerleştirilir. Dinamometreye bağlı kütle yavaşça
suyun içine daldırılarak dinamometrede okunan ağırlık değeri not edilir. Bu sırada su dolu
kaptan küçük beherglasa taşan sıvı kütlesi terazi yardımıyla tartılır. Hacmi ise dereceli
silindir yardımıyla bulunur. Yapılan bu ölçümlerden dinamometrenin hava ve su ortam-
larında okunan değerler arasındaki farkın suyun kaldırma kuvvetine eşit olduğu belirtilir.
Taşan suyun ağırlığı, suyun kilogram cinsinden kütlesi ile yer çekimi ivmesinin (g = 9,8 N/
kg) çarpımı ile bulunur. Öğretmen gruplara sıvının kütleye uyguladığı kaldırma kuvveti ile
taşan sıvının ağırlığı arasında nasıl bir ilişki olduğunu ve cisme uygulanan kaldırma kuvve-
tinin hesaplama yoluyla nasıl bulunabileceğini sorar (ZSF2).

3
Öğrencilerin suyun özkütlesini 1 g/cm alabilecekleri belirtilerek kütlenin tamamen suya
batması durumunda cisim hacminin taşan sıvı hacmine eşit olduğunu fark etmeleri bek-
lenir (ZIF2). Sonrasında öğretmen, öğrencilerden kaldırma kuvveti bağıntısını kullanarak
(cismin batan hacmi, sıvının özkütlesi ve yer çekimi ivmesini çarparak) sıvının kaldırma
Uygulama Aşamaları kuvvetini hesaplamalarını ve yöntemlerini sözel veya görseller kullanarak açıklamalarını
ister (DÜF1, ZÜF1). Hesaplayamayan gruplar olursa öğretmen yol gösterir (ZSF3). Öğ-
rencilerden hesaplanan ve dinamometre ile ölçülen kaldırma kuvveti büyüklükleri ile taşan
sıvının ağırlığını karşılaştırmaları istenir (ZIF3).

Öğretmen kaldırma kuvvetinin bağlı olduğu değişkenlerin matematiksel modelini tahtaya
yazarak yapılan deney üzerinden Arşimet ilkesini açıklar (ZIF4).

Gruplara EK-1’de yer alan etkinlik çalışma sayfası dağıtılarak aşağıdaki yönergeleri izle-
meleri ve yaptıkları ölçümleri not etmeleri istenir (DSF3, ZIF5).

Dinamometreye iple bağlı kütleyi tartarak ağırlığın dinamometrede karşılık geldiği gram
değerini verilen çizelgedeki 1. ölçüm sütununda yer alan D bölümüne not ediniz.
1
800 mL beherglas veya cam kavanoz benzeri boş su kabını elektronik terazinin üzerine
yerleştirerek terazinin dara alma özelliği ile teraziyi sıfırlayınız.

Üzerinde boş kap varken sıfırladığınız teraziye yaklaşık yarıya kadar su doldurduğunuz
kabı koyarak tartınız. Terazide okuduğunuz değeri çizelgede 1. ölçüm sütunundaki T
1
bölümüne not ediniz.
Dinamometreye iple astığınız kütlenin yaklaşık yarısını suyun içinde olacak şekilde den-
gede tutunuz. Denge durumunda dinamometrede okuduğunuz gram değerini çizelgede
2. ölçüm sütunundaki D bölümüne, o sırada terazinin gösterdiği kütle değerini ise aynı
2
sütundaki T bölümüne not ediniz.
2
Kütleyi su yüzeyine yakın olacak şekilde tamamen suya batırıp dengede tutunuz. Dinamo-
metrede okuduğunuz kütle değerini çizelgede 3. ölçüm sütunundaki D ’e, terazide okudu-
3
ğunuz kütle değerini T ’e not ediniz.
3

BİRLEŞTİRİLMİŞ FARKLILAŞTIRMA ETKİNLİKLERİ 79