Page 104 - Coğrafya Zenginleştirilmiş Öğretim Programı 10

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI ~ ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ
COĞRAFYA
10. SINIF

Öğrenciler bulundukları gruba verilen metin kartını sırayla ve sesli olarak okur; diğer grup
üyeleri okunan bölüme ilişkin sorular sorar, görüş bildirir ve metni Türk dünyası haritası ile
ilişkilendirir (SFARŞ1). Tartışmalar sırasında öğrenciler, Türk kültürünün yayıldığı alanları
gözlemler, bu alanlardaki kültürel unsurları tespit eder ve ortak özelliklere ilişkin çıkarımlar
yapar.
Okuma çemberi grupları, kendi metin kartlarındaki bilgilerden hareketle birer "Kültür İstas-
yonu" hazırlarlar. Her grup, incelediği ve tartıştığı metindeki temel kavramları, harita üzerin-
deki konumları ve kültürel unsurları büyük bir kartona (poster) görselleştirir.
Posterde metinden hareketle yapılan tartışmaların veya örnek tartışma sorularının cevap-
ları ve Türk dünyasına ait semboller (at, çadır, cami, köprü, ebru, ortak bir atasözü vb.) yer
almalıdır (ÜFSÜ1).
(Öğrenciler metin kartlarında yer alan bilgilerden hareketle tartışma başlatamamaları duru-
munda, öğretmen metin kartlarının altında verilen örnek sorularla ya da benzer yönlendirici
sorularla tartışma sürecini başlatabilir.)

Okuma Çemberi Metin Kartları ve Tartışma Soruları
METIN KARTI-1
Türk Kültürünün Ocağı
Türk kültürünün ortaya çıktığı ve temel özelliklerinin şekillendiği alanların başında Orta Asya
gelmektedir. Orta Asya, geniş bozkır alanları, sert iklim koşulları ve sınırlı tarım imkânlarıyla
Türk topluluklarının yaşam biçimini doğrudan etkilemiştir. Bu coğrafi koşullar, göçebe ya da
yarı göçebe yaşam tarzının yaygınlaşmasına neden olmuştur. Hayvancılık faaliyetleri, atın
günlük yaşamda ve savaşlarda önemli bir yer tutması, Türk kültürünün ayırt edici özellikleri
arasında yer almıştır.
Bu bölgede yaşayan Türk toplulukları, doğayla uyumlu bir yaşam sürmüş; sosyal ilişkiler,
dayanışma ve topluluk bilinci üzerine kurulmuştur. Aile bağlarının güçlü olması, boy ve oba
anlayışı, kültürel değerlerin kuşaktan kuşağa aktarılmasını sağlamıştır. Bu nedenle Orta
Asya, Türk kültürünün yalnızca ortaya çıktığı değil, aynı zamanda temel değerlerinin şekil-
lendiği bir kültür ocağı olarak kabul edilmektedir.
Örnek Tartışma Soruları
• Orta Asya’nın coğrafi özellikleri Türk kültürünün hangi yönlerini şekillendirmiştir?
• Metinde anlatılan yaşam biçimi ile kültürel değerler arasında nasıl bir ilişki kurulabilir?
• Orta Asya’nın “kültür ocağı” olarak tanımlanmasının gerekçeleri nelerdir?

METIN KARTI 2
Türk Kültürünün Yayılış Alanları
Türk toplulukları tarih boyunca çeşitli nedenlerle Orta Asya’dan farklı yönlere doğru göç et-
miştir. Bu göçler sonucunda Türk kültürü Anadolu, Balkanlar, Kafkasya, Orta Doğu ve Doğu
Avrupa gibi geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Göçler sırasında Türk toplulukları farklı uygar-
lıklarla etkileşime girse de kendi kültürel kimliklerini büyük ölçüde korumayı başarmıştır.
Türk kültürünün yayıldığı alanlarda dil, gelenek, mimari ve yaşam biçimi gibi unsurlarda
benzerlikler dikkat çekmektedir. Farklı coğrafi koşullara uyum sağlanmış olsa da Türklere
özgü kültürel özellikler büyük ölçüde korunmuştur. Bu durum, Türk dünyasında kültürel sü-
rekliliğin ve ortak kimliğin güçlü olduğunu göstermektedir.

106 ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ