Page 72 - Fizik Zenginleştirilmiş Öğretim Programı 9

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI - ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ
FİZİK
9. SINIF

FARKLILAŞTIRILMIŞ ETKINLIK FORMU
Etkinlik Adı Basıncın Matematiği

Konu Basınç
Bu etkinlik, öğrencilerin bilimsel sorgulama becerilerini kullanarak katı basıncının temel prensip-
lerini keşfetmelerini hedefler. Bu süreçte öğrenciler, günlük hayattaki araçları (bıçak, kar ayak-
kabısı) ve deneysel senaryoları (tır ve kum tabloları) analiz ederek basıncın birim yüzeye etki
Öğrenme Hedefleri eden dik kuvvet olduğunu tanımlar; kuvvet (ağırlık) ile doğru orantılı ve temas alanı ile ters oran-
tılı olduğunu elde ettikleri verilerle kanıtlar ve bu deneysel gözlemlerini birleştirerek katı basıncı-
nın matematiksel modelini (P=F/A) oluşturma ve günlük hayattaki araçların tasarım amaçlarını
(basıncı artırma/azaltma) bu model üzerinden bilimsel olarak açıklama yeterliğine ulaşırlar.
Öğrencilere kar ayakkabısı ve bıçak gibi somut örneklerle verilen basınç kavramının sadece
bir fizik formülünden ibaret olmadığı ve aşağıdaki disiplinlerle birleştirilmesi sağlanabilir.
Matematik: Bu disiplindeki ters ve doğru orantı kavramları,
Mühendislik ve Mimarlık: İnşaat ve makine mühendisliğinde basınç üzerine hesaplamala-
rın ve bu etkiyi yönetmenin hayati önemi ile ilişkilendirme. Örneğin, Gökdelenlerin temelleri-
nin neden tabana doğru genişlediğinin basınç konusu ile ilişkilendirilmesi,
Tıp ve Biyomedikal: Tıp dünyasında basıncın, hastanın konforu ve sağlığı ile ilişkilendi-
Disiplinler Arası rilmesi. Tansiyon ölçüm aletlerinin (sfignomanometre) çalışma prensibini veya ortopedik
Bileşenler ayakkabıların basınç noktalarını nasıl dağıttığı konusu ile ilişkilendirme.
Biyoloji: Doğadaki bazı canlıların, basınç konusunu ile ilişkilendirilen özelliklerinden örnek ola-
rak; develerin kumda batmamak için geniş tabanlı ayaklara sahip olması veya yırtıcı kuşların
avını yakalamak için sivri pençelerle (küçük yüzey alanı = yüksek basınç) yaratılmış olması.
Kimya ve Malzeme Bilimi: Elmasın neden bu kadar sert olduğu ve bir kesici alet olarak
(çok küçük bir uçta devasa basınç oluşturabilmesi) nasıl kullanıldığı.
Coğrafya ve Çevre Bilimleri: Buzulların kendi ağırlıklarıyla (basınçla) zemini nasıl aşındı-
rıp vadi oluşturduğu veya erozyonun toprak basıncıyla ilişkisi.
Materyaller Etkileşimli Tahta, Kâğıt, Kalem
Süre 2 ders saati
Beyin Fırtınası: Öğrencilerin basınç kavramıyla ilgili fikirlerini günlük hayattan yola çıkarak
serbestçe söylemeleri sağlanır.
Gösterip Yaptırma: Kurşun kalem örneğiyle kuvvetin eşit olmasına rağmen temas alanın-
daki farklılıktan dolayı hissedilen acının (basıncın) anlık ve uygulamalı olarak deneyimlen-
mesi sağlanır.
Keşfederek Öğrenme: Tır görselleri ve tablolar üzerinden bağımsız değişken (ağırlık/alan)
Etkinlik Açıklaması
ile bağımlı değişken (gömülme miktarı/basınç) arasındaki ilişkiyi öğrencilerin analiz edip
bulgulaması istenir.
Grup Çalışması: Tır etkinliklerindeki veri analizleri ve değişkenlerin belirlenmesi, öğrenci-
lerin işbirliği içinde çalışmasını sağlar.
Kavram Haritası: Basınç, kuvvet, alan, oran-orantı gibi anahtar kavramlar arasındaki hiye-
rarşik ve mantıksal ilişkiler görselleştirilerek bilginin organize edilmesi sağlanır.

Öğretmen öğrencilere "Günlük hayatta cisimleri kesme, kar veya kuma batmamak amacıyla
kullanılan araçlar, fiziğin hangi prensibinden faydalanır?" sorusunu yönelterek basınç kav-
ramının tartışılmasını sağlar (IFÇ, IFO, SFARŞ, ÜFGHP).
Öğrenciler sınıf mevcuduna göre uygun sayıda gruplara ayrılır ve her gruba aşağıdaki
Uygulama Aşamaları
görsel dağıtılır. Aşağıda günlük hayatta basıncın etkili olduğu bazı durumlarla ilgili görseller
verilmiştir. Kar ayakkabısı örneğinde olduğu gibi diğer görselleri kullanım amacı, bu amacın
nasıl gerçekleştirildiği ve kullanışlılık açısından değerlendirip görsellerin altlarında yer alan
boşlukları doldurmaları gerektiği ifade edilir (SFÜDD).

74 ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ