Page 110 - Tarih Zenginleştirilmiş Öğretim Etkinlikleri 10

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI ~ ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ
TARİH
10. SINIF

FARKLILAŞTIRILMIŞ ETKINLIK FORMU

Etkinlik Adı Saraydan Orduya: Değişimin İzinde
Konu Osmanlı Devleti’nin Yönetim ve Ordu Yapısında Meydana Gelen Değişim
Osmanlı Devleti’nin yönetim ve ordu yapısında meydana gelen değişimi anlama, 1453-
Öğrenme Hedefleri 1683 yılları arasında Osmanlı Devleti’nin yönetim ve ordu yapısında meydana gelen deği-
şim ve sürekliliğe ilişkin kaynakları yorumlayabilme.
Disiplinler Arası Edebiyat, coğrafya, mimari, kamu yönetimi, hukuk, siyasal bilgiler, sosyoloji
Bileşenler
Döneme ait kronikler (kaynak metinler), ders kitabı, etkileşimli tahta, karşılaştırma tablosu
Materyaller çalışma kâğıtları, kavram kartları, minyatürler, yönetim ve ordu yapısı ile ilgili şemalar ve
dijital sunum araçları

Süre 2 ders saati
Bu etkinlikte Kanıta Dayalı Öğrenme ve Öğrenme Merkezleri Tekniği yaklaşımlarından
yararlanılmıştır. Öğrenciler, farklı öğrenme merkezlerinde Osmanlı Devleti’nin yönetim ve
ordu yapısına ait kaynakları inceleyerek değişim ve sürekliliği kanıtlarıyla ortaya koyar. Bu
doğrultuda öğretmen, etkinlik öncesinde öğrenme merkezlerinde kullanılmak üzere 1453-
1683 yılları arasını yansıtan, tarihsel bağlama uygun ve öğrenci seviyesine uygun yazılı ve
Etkinlik Açıklaması görsel kaynakları hazırlar. Yönetim Yapısı Merkezi için Divanıhümayun şeması, kanunna-
me metni ve veraset uygulamalarına ilişkin kısa metinleri, Ordu Yapısı Merkezi için Kapıkulu
Ocakları görselleri, tımar sistemi tablosu ve askerî minyatürleri, Değişim-Süreklilik Merkezi
için ise karşılaştırmalı tablolar ve kronolojik şemayı temin eder. Ayrıca her merkezde kul-
lanılacak görev yönergelerini ve öğrencilerin bulgularını kaydedebilecekleri tablo, not alma
formu veya kavram haritası taslaklarını ders öncesinde hazır bulundurur.
Öğretmen derse aşağıdaki anlatımla başlar:
“Hayal edin… İstanbul’da bir gece vakti. Sarayın kapıları kapalı. Divan toplanmak üzere
ancak bir belirsizlik var: Devleti kim yönetecek, ordu kimin emrinde olacak? Herkes aynı
kişiye mi bağlı, yoksa herkesin görevi ayrı mı? Osmanlı Devleti’nde bu soruların cevapları
rastgele verilmezdi. Devletin işleyişi, kurallara ve belli bir düzene dayanırdı. Bu düzenin her
bir parçasının da özel bir adı vardı.”
Bu anlatımın ardından öğretmen soruları teker teker sorar ve her sorudan sonra doğru ce-
vabı tahtaya yazar: “Herkes bu kişiyi kabul ettiğini nasıl gösterirdi?” sorusunu sorar, cevabı
“biat” olarak yazar; “Yeni padişah tahta çıktığında yapılan ilk tören neydi?” sorusunu sorar,
cevabı “cülus” olarak yazar; “Ordunun başında kimler vardı?” sorusunu sorar, cevabı “sey-
fiye” olarak yazar; “Kanunları kimler yazardı, adalet kimden sorulurdu?” sorusunu sorar, ce-
Uygulama Aşamaları vabı “ilmiye” olarak yazar; “Devletin yazışmalarını, kayıtlarını kim tutardı?” sorusunu sorar,
cevabı “kalemiye” olarak yazar. Bu süreçte kavramlar tahtada birikir ve Osmanlı Devleti’nin
yönetim ve ordu yapısının belirli bir düzen ve sınıflandırmaya dayandığı somut biçimde
ortaya konur (IFS).
Öğretmen, tahtadaki kavramları sıralayıp tekrarladıktan sonra sınıfa dönerek konuşur:
“Şimdi çok önemli bir noktaya geldik. Tahtadaki bu kavramlar bize Osmanlı Devleti’nde yö-
netim ve ordunun bir düzene göre işlediğini gösteriyor. Ama asıl soru şu: Bu düzen yüzyıllar
boyunca hep aynı mı kaldı yoksa zamanla değişti mi? Şimdi bu düzenin 1453-1683 yılları
arasında değişip değişmediğini ve hangi unsurların süreklilik gösterdiğini kanıtlar üzerinden
inceleyeceğiz. Bunu tek başıma anlatmayacağım. Bu kez işi size bırakıyorum.”
Öğretmen kısa bir duraklama yapar ve devam eder:

112 ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ