Page 13 - Osmanlı Türkçesi 2
P. 13
ZENGİN BİR DİL: OSMANLI TÜRKÇESİ • 1. ÜNİTE
1.1. Osmanlı Türkçesinin
Zenginliği
Konuya Hazırlık
1. “Zengin bir dil” ifadesi size neler çağrıştırmaktadır?
2. Dilin kullanımını ifade eden “dili alışmak, dilinin ucuna gelmek, dili çözülmek, di-
linin altında bir şey olmak, dillere destan olmak, dili uzamak, dili yanmak, dili açıl-
mak, dilden düşürmemek, ağız dil vermemek, dili döndüğü kadar…” deyimlerini
dikkate alarak Türkçenin zenginliği hakkındaki düşüncelerinizi sınıfta paylaşınız.
Osmanlı Türkçesine Dair
Dil bir iletişim aracıdır, insanlar arasındaki iletişimi
sağlar. Toplumlar da sosyal hayatın gereği olarak
çeşitli yönlerden birbirleriyle iletişim ve etkileşim
hâlindedirler. Toplumlar arasındaki bu iletişim ve
etkileşimin daha çok dil aracılığıyla gerçekleştiği
görülür.
Türkler tarih boyunca farklı coğrafyalarda, farklı
millet ve kültürlerle bir arada bulunmuş; bir arada
bulunduğu ve komşuluk ettiği kültürlerle etkileşim
içinde olmuştur. Din, sanat, bilim, teknoloji, ticaret,
savaş vb. alanlardaki bu temaslar ister istemez dili
de etkilemiş; Türkçe, etkileşim içinde olduğu kom-
şu dillerden pek çok kelime almıştır. Görsel 1.1: Divanü Lügati’t-Türk
19. yüzyılın başlarına kadar Türkçenin en çok etkilendiği diller Arapça ve Farsçadır.
Türk dilinin Farsçayla ilişkileri Sasaniler Dönemi’ne (226-651 yılları) kadar uzanır. Türk-
lerin İran'a komşu olmaları, İslamiyet’i Farslar yoluyla öğrenmeleri ve Gaznelilerin Fars-
çanın konuşulduğu bölgelerde devlet kurması gibi nedenlerle Farsça ile Türkçe sürekli
etkileşim içinde olmuştur.
Türkler İslamiyet’i kabul ettikten sonra Türkçe, Arapçadan da etkilenmeye başlamıştır.
İslamiyet'in etkisiyle başta Kur’an olmak üzere İslam dininin kaynaklarını anlama gayreti
içine girilmiş dolayısıyla Kur’an tercümeleri yapılmış, fıkıh-hadis kitapları ve başka birçok
İslami eser Türkçeye aktarılmıştır. Arapça ve Farsçanın etkisi altında yapılan bu çalışma-
lar Türkçeyi beslemiş, dilin gelişip olgunlaşmasını sağlamıştır. Karahanlılar Dönemi’ne
rastlayan bu süreçte Türkçenin ilk şaheserleri olan Kutadgu Bilig, Divanü Lügati’t-Türk
(Görsel 1.1), Atebetü’l-Hakayık ve Divan-ı Hikmet kaleme alınmıştır.
12
