Page 18 - Osmanlı Türkçesi 2

1. ÜNİTE • ZENGİN BİR DİL: OSMANLI TÜRKÇESİ

1.2. Arapça ve Farsça Asıllı

Kelimelerin Türkçeleşmesi

Konuya Hazırlık

Farsça “ustad”, Arapça “ustaz” ve Türkçe “üstat-usta” kelimelerindeki ses ve söyle-
yiş benzerliğini nasıl açıklarsınız?

Osmanlı Türkçesine Dair

Yeryüzündeki bütün dillerin söz dağarcığında başta komşu diller olmak üzere pek çok
yabancı dilden alıntı kelimeler bulunduğu bir gerçektir. Türkçe de tarih boyunca pek
çok dille etkileşim içinde olmuş dolayısıyla bu dillere hem kelimeler vermiş hem de bu
dillerden kelimeler almıştır.
Türkçeye tarihî seyri içinde Arapça ve Farsçadan başka Çinceden Rumcaya, Fransızca-
dan Arnavutça ve Rumcaya kadar pek çok dilden kelime geçmiştir. Osmanlı Türkçesi
Dönemi’nde ise özellikle Arapça ve Farsça ögeler alınmıştır. Başka dillerden Türkçeye
geçen dil unsurları ait olduğu dildeki şekliyle kalmamış, dilin tabii seyri içinde Türkçenin
ses ve söyleyiş özelliklerine göre şekillenmiştir. Başka bir deyişle Türkçe, Arapça ve Fars-
çadan aldığı kelimeleri birtakım değişiklerle kendi ses yapısına uydurmuş, bu dillerden
kendi söz varlığına aktardığı alıntı unsurları yerlileştirmiştir.
Arapça ve Farsça asıllı kelimelerin Türkçeleşirken uğradığı ses ve söyleyiş değişiklerin-
den bazıları şunlardır:

• Arapçanın “ع-ظ-ض-ذ-ح-ث” harfleri Türkçeye özgü bir söyleyiş kazanmıştır.
darbe  هبرض zarar  ررض izin  نذا
ّ
telaffuz  ظفلت hayran  نایرح eser  رثا

ömür / Ömer  رمع fiil  لعف aşk  قشع

• Arapça ve Farsça asıllı kelimelerin sonundaki b, c, d, g ünsüzleri Türkçede p, ç, t, k
seslerine dönüşmüştür.
گنر دلاوا جلاع ببس

reng evlâd ilâc sebeb
renk evlat ilaç sebep

• Uzun ünlüler birçok kelimede kısaltılarak söylenmiştir.
چیه ماتم بوتكم باتك
hîç temâm mektûb kitâb

hiç tamam mektup kitap
17