Page 156 - Osmanlı Türkçesi 3

BEŞİNCİ ÜNİTE 155

Dikkat

Arzuhâl, bir istek veya şikâyetin üst makama duyurulması, bunun için sunulan
yazı, dilekçedir.
Kaynaklarda “rikâ, ruk‘a, mahzar, kâğıt” ve son dönemlerde bazen “ariza”
şeklinde de geçen arzuhâl (arz­ı hâl), özellikle Osmanlılarda en tabii bir hak
olarak yaygın şekilde kullanılmıştır. Tarihî kaynak ve belgelerden, Türk­İslam dev-
letlerinde şikâyet veya istek sahibi kişilerin tek tek veya topluca, yazılı veya sözlü
olarak arzuhâl sundukları bilinmektedir. Arşivlerde bulunan on binlerce arzuhâl
örneği Osmanlılarda bu hakkın daha başlangıçtan itibaren kullanıldığını gös-
termektedir.

İnceleyelim

Aşağıdaki arzuhâl örneğini şekil ve içerik özelliklerine dikkat ederek inceleyiniz.

Çevirisi:
Devletlü inayetlü merhametlü sultanım hazretleri sağ olsun
Arzuhâl­i kullarıdır ki Kangırı’da vaki merhum Kasım Bey Vakfından yevmi bir akçe vazife ile Ah-
met Hami Halife ibn Ali berat­ı ali ile gendüm­kûb cihetine mutasarrıf olup yedinde olan bera-
tını bu kullarına teslim edip kendi hüsn­i rıza ve tayyib­i ihtiyarıyla feragat ve kasr­ı yed itmekle
mercûdur ki merkum Ahmet Hami kasr­ı yedinden bu kullarına tevcih ve yedime berat­ı ali ina-
yet buyrulmak babında ferman devletlü sultanım hazretlerinindir.
Bende el­Hac Mustafa ibn el­Hac Hüseyin kulları
Belgenin Özeti:
Kangırı’da (Çankırı’da) Hacı Hüseyin oğlu Hacı Mustafa, Kasım Bey Vakfındaki Ahmet Hami'den
boşalan vazifeye (gendüm­kûbluk) günlük bir akçe karşılığında tayinini istemektedir.
Kelimeler:
bende: Kul, köle. kasr­ı yed: El çekmek. ma hakkını elinde bulunduran
(kimse).
gendüm­kûb: Buğday dövmek- mercû: Rica olunan. tayyib­i ihtiyar: Güzel bir tercih ile.
le görevli kimse. merkum: Yazılmış. tevcih: Belli bir yöne çevirme,
hüsn­i rıza: Gönül hoşluğuyla ka­ mutasarrıf: Bir mal yahut mül- yöneltme.
bul etme. Razı olma. kün sahibi, maliki olup kullan- yevmi: Günlük.