Page 23 - Osmanlı Türkçesi 3

22 BİRİNCİ ÜNİTE

Yorumlayalım

İslam’ın gelişi Arap yazısının inkişafında büyük rol oynamıştır. Kur’an­ı
Kerim, okuyup yazmaya büyük önem verir. Nitekim Allah’ın insanlığa ilk
hitabı “Oku!” emridir. Bunun gibi yazı vasıtası olan kalem de okumak
gibi üstün görülmüş ve methedilmiştir. Allah Kur’an’da Alak suresinin 1­5.
ayetlerinde şöyle buyuruyor: “Yaratan Allah’ın adıyla oku. O insanı kan
pıhtısından yarattı. Kalemle yazmayı öğreten, insana bilmediğini öğre-
ten, keremi erişilmez mertebede olan Allah’ın adıyla oku.” Hakikaten
de Allah’ın birliği inancını yayacak olan en kuvvetli vasıtalardan biri ka-
lemdir. Hz. Peygambere ilk vahyolan bu ayetlerde, insanlığı yükseltmek
hususunda kalemin ne derece önemli bir amil olduğuna işaret ediliyor.
Yine Kur’an’da Kalem suresinin 1. ayetinde de “Nûn ve’l-kalemi ve mâ
yesturûn.” yani “Hokka ile kalemi, kalemle yazdıklarını şahit tutarım
ki!” ifadesi ile hokka ile kalemin önemi belirtiliyor. Müfessirler, nun’u,
şekli dolayısıyla hokka olarak tefsir etmişlerdir. Hokkadan maksat da
içindeki mürekkeptir. Kalem ile mürekkep dünyada bilginin yayılmasını
temsil etmektedir. Bu iki önemli sure Kur’an’ın güzel yazı yoluyla tespit ve
yayılmasında büyük rol oynamıştır. Şüphesiz bir Müslüman, Allah’ın ve
Hz. Peygamber’in sözlerini güzel bir yazı ile yazmak ister. Bir sanatkârın
yazıya bu gözle bakması kadar tabii bir şey olamaz.
Ali Alparslan, Osmanlı Hat Sanatı Tarihi
Hz. Peygamber gibi Hz. Ali (ra) de harflerin yazılışlarını güzelleştirmek
için kimi kaideler ortaya koymuştur. Topkapı Müzesi’nde Hz. Ali tarafın-
dan yazıldığı belirtilen bir Kur’an­ı Kerim vardır. Söz konusu Kur’an’da Hz.
Ali’nin çok güzel bir yazı üslubu olduğu görülmektedir. Bu sebeplerle o,
hat sanatının öncüsü ve hattatların piri sayılır.
M. Bedrettin Yazır, Medeniyet Âleminde
Yazı ve İslam Medeniyetinde Kalem Güzeli 1-2
Yukarıdaki paragraflardan yola çıkarak hat sanatının tarihçesi ve ge-
lişimi ile ilgili olarak neler söyleyebilirsiniz? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla
paylaşınız.

Tanıyalım

1. Kalem: Hat sanatında yazma aleti olarak ince ya-
1 zılar için kamış kalem, biraz iri hatlar için bambu ya da

kargı kalemi, celi yazılar içinse tahtadan yapılma ağaç
kalemler kullanılır.
2. Divit: Eskiden yazı takımlarının korunması ve ko-
layca taşınması için kullanılan mahfaza. Arapçada
2 “mürekkep hokkası” karşılığı kullanılan devât kelimesi

Türkçede divit şekline dönüşmüş ve farklı bir mana ka-
zanmıştır. Divit, mürekkep hokkası ile içinde kamış ka-
lem ve onu açmakta kullanılan kalemtıraş, makta gibi