Page 111 - BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR TARİHİ 12

4.2. OSMANLI DEVLETİ’NİN Tanzimat’ın ilanından önceki dö-

SON YILLARINDA BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR nemde Osmanlı Devleti’nde görülen spor
faaliyetlerinin geleneksel spor dalları ile
sınırlı olduğu, sporun özel bir etkinlikten
4.2.1. Osmanlı Devleti’nin Son Yıllarında çok savaş talimi olarak görüldüğü, Ba-
Beden Eğitimi ve Sporun Yeri ve Önemi tı’daki birçok spor dalından halkın büyük
bir çoğunluğunun haberinin olmadığı ve
Spor; Türkler için gücü, çevikliği, bedensel yetileri gösteren millî kültür varlıklarından biridir. Di- okullarda yaygın bir spor eğitimi prog-
ğer Türk devletlerinde olduğu gibi Osmanlılarda da güreş, avcılık, atıcılık, okçuluk, binicilik, kılıç, cirit, ramı bulunmadığı bilinmektedir (Görsel
tepük, ağırlık kaldırma, gürz ve topuz kullanma gibi spor dalları ön planda yer almaktaydı. Yarışma biçi- 4.43). Ancak Tanzimat’ın ilanı ile birlikte
minde gerçekleştirilen güreş, binicilik, cirit ve okçuluk gibi sporlar daha sonraki yıllarda gelenekselleşmiş eğitimle ilgili konularda Fransızlardan et-
ve ata sporu hâline dönüşmüştür. Bu spor dalları, özellikle Osmanlı Devleti’nin ihtişamlı dönemlerinde kilenilmeye başlanmıştır. Bununla birlikte
sarayın ve padişahın desteklediği spor dalları arasındaydı (Görsel 4.42). spor eğitiminde de Fransızların etkisi ken-
Osmanlılarda sporcuların genellikle Arna- dini hissettirmiştir. Avrupai tarzda yapılan
vut, Abaza, Çerkez, Boşnak, Bulgar, Hırvat ve Gürcü jimnastik etkinlikleri, Fransızca eğitim ve- Görsel 4.43: Osmanlı Dönemi’nde Kırkpınar güreşleri
kökenli oldukları bilinmektedir. Osmanlı padişahla- ren Mekteb-i Harbiyyede ilk kez o dönemde “riyazat-ı bedeniyye” adıyla ders programına dâhil edilmiş-
rı, komşu ülkelerdeki sporcuları çok yüksek maaşlar tir. Mekteb-i Harbiyyede spor derslerine büyük önem verilmiş; öğrenciler, her gün derslerin bitiminden
vererek İstanbul’a getirtirlerdi. Bu sayede Osmanlı sonra spor öğretmenleri nezaretinde topluca veya bireysel olarak spor çalışmaları yapmıştır.
Devleti’nin bazı spor dallarında üstün sporculara sa- 1860’ta açılan Robert College
hip olduğu bilinmektedir. (Rabırt Kolej) ve 1869’da açılan Mekteb-i
Osmanlı Devleti’nde sporun bilinçli bir et- Sultânî (Galatasaray Lisesi) ülkemizde
kinlikten çok savaş eğitimi amacıyla uygulandığı ve sporun gelişimine öncülük etmiştir. Gala-
teşkilatlandığı bilinmektedir. Bu nedenle Osman- tasaray Lisesinde gerçekleştirilen başarılı
lılarda spor eğitimi, eğitim kurumlarında ders ola- jimnastik gösterileri, Avrupa’da olduğu
rak değil daha çok talim olarak yapılmıştır. Osmanlı gibi Osmanlı Devleti’nde de ilkokuldan
Devleti’nde spor eğitiminin verildiği kurumlar; as- başlayarak ortaokul ve liseye kadar bütün
kerî eğitim-öğretim kurumları, Enderun ve halk eği- okul programlarına jimnastik derslerinin
timi veren tekkelerdi. konmasını gündeme getirmiştir. Kuleli
Osmanlı Devleti’nde geleneksel anlamda- İdadisi ve Bahriye Mektebi gibi askerî okul-
ki spor örgütlenmelerinin en önemlisi, varlığını 21. larda da spor eğitimi adı altında jimnastik
yüzyılın başına kadar sürdüren sporcu tekkeleridir. etkinlikleri gerçekleştirilmeye başlanmıştır
Anadolu’daki diğer bir örgütlenme ise sporcuların (Görsel 4.44).
siyasi ve ekonomik anlamda güçlü kişiler tarafından Osmanlı Devleti’nde 1869’da rüşti-
korunması ve desteklenmesidir. Bu örgütlenmenin yelere (ortaokul), 1870’te Mekteb-i Tıbbiy-
sporcu tekkelerindeki yapılanmadan farkı, Anadolu yeye ve 1887’de idadilere (lise) jimnastik
toplumlarına özgü olmaktan çok evrensel bir özel- ve eskrim dersleri konmuştur. Askerî okul-
lik taşımasıdır. Anadolu’daki üçüncü örgütlenme larda beden eğitimi dersinin programda
ise eski Türklerden bu yana var olan ve günümüzde yer almasının dışında azınlıkların ve yurt
hâlâ Kırkpınar güreşleri ile varlığını devam ettiren dışından gelmiş yabancı uyruklu ailelerin
“ağalık” düzenidir. gayretleriyle futbol, tenis, kürek, yelken ve
Görsel 4.42: Cirit
basketbol gibi spor dallarıyla ilgili faaliyet-
Sporcu tekkelerinde idmancıların (sporcuların) uyku ve beslenmeleri bir düzene bağlanır, ala- ler de yapılmaya başlanmıştır. Görsel 4.44: Mekteb-i Sultânî (Galatasaray Lisesi) jimnastik gösterisi
cakları besin türleri bilgili ve deneyimli usta idmancılar tarafından düzenlenirdi. Sporcu tekkeleri, özel
yasalarla ve çok yönlü yönetmeliklere bağlı olarak yönetilirdi. Osmanlı Devleti’nin büyüme ve gelişme
dönemlerinde hem sosyal ve kültürel temaslar sağlayan hem de toplumu bütünleştirici ve birleştirici
görevler üstlenen bu spor tekkeleri, çöküş döneminde sosyal fonksiyonlarını yitirmiş ve amaçları dışında 8. ETKİNLİK
faaliyetler gösteren kurumlar hâline dönüşmüştür. Osmanlı Devleti’ndeki spor teşkilatlanmasında çok OSMANLIDA SPOR
önemli bir yer tutan sporcu tekkeleri, Tanzimat Dönemi’nde de yükselme ve duraklama dönemlerindeki
kadar aktif olmasa da görevine devam etmiştir. Osmanlı Devleti’nin son döneminde yapılan spor dallarının çeşitliliği, önceki dönemlere göre
Sultan II. Mahmud’un Enderun’daki sporcuları saraydan çıkarıp askere almasıyla birlikte Osmanlı farklılık göstermiş midir? Nedenleriyle birlikte araştırınız. Azınlıkların bu dönemde spora katkılarını araştı-
sarayının da spora ve spor eğitimine verdiği desteğin ortadan kalktığı bilinmektedir. rınız. Edindiğiniz bilgilerle bir slayt hazırlayıp sınıfta arkadaşlarınıza sunum yapınız.

108 OSMANLI DEVLETİ’NDE BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR OSMANLI DEVLETİ’NDE BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR 109