Page 8 - Farklılaştırılmış Öğretim Zenginleştirme

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI
FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM: ZENGİNLEŞTİRME

yazınında farklılaştırılmış öğretim, “bütün öğrencilerin öğrenmesini en üst düzeye çıkarmayı amaçlayan kapsamlı bir sınıf
içi düzenleme ve planlama yaklaşımı” olarak tanımlanmakta; bu yönüyle yalnızca tek tek yöntemlerden değil bütüncül bir
öğretim felsefesinden söz edilmektedir (Langelaan, 2024; Eikeland, 2022).
Son yıllarda yapılan derleme ve meta-analizler, farklılaştırılmış öğretimin hem akademik başarı hem de motivasyon üze-
rinde olumlu etkilere sahip olduğuna işaret etmektedir (Bondie vd., 2019; Padmore & Ali, 2024; Langelaan, 2024). Bondie,
Dahnke ve Zusho (2019), farklılaştırmaya geçişin öğretmenlerin sınıf içi karar verme biçimlerini değiştirdiğini; daha çok
kanıta dayalı, öğrenci merkezli ve esnek bir öğretim anlayışı geliştirdiklerini göstermektedir. Taylor (2015), içerik-süreç-ü-
rün modeline dayalı örnek derslerde, öğretmen adaylarının farklılaştırmayı daha somut ve uygulanabilir gördüklerini bildir-
miştir. Kanevsky (2011), öğrencilerin tercihlerinin çoğu zaman öğretmen beklentilerinden daha “ileri düzeyde” olduğunu,
özellikle üstün yetenekli öğrencilerin daha fazla seçenek, hız ve derinlik talep ettiğini ortaya koymuştur. Langelaan (2024)
ve Eikeland (2022) ise farklılaştırmayı “her öğrenci için okul” vizyonunun önemli bir aracı olarak konumlandırmakta; ancak
etkili uygulama için öğretmen eğitiminin ve okul ölçekli desteklerin kritik olduğunu vurgulamaktadır.
Türkiye bağlamında ise farklılaştırılmış öğretim, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin temel bileşenlerinden biri olarak yapılandı-
rılmış; öğretim programları ve öğretmen kılavuzları aracılığıyla sistemin merkezine yerleştirilmiştir (MEB, 2024). TYMM’nin bu
yeni yapısıyla yıllardır Türkiye’de gündemde olan kapsayıcı eğitim konusu ilk kez ulusal çapta bir zemine oturmuştur.

1.2. FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİMİN TANIMI
Tomlinson’a (2017) göre farklılaştırılmış öğretim; öğretmenin içerik, süreç, ürün ve öğrenme ortamını öğrencilerin hazır
bulunuşluk düzeyleri, ilgi alanları ve öğrenme profillerine göre proaktif biçimde uyarlamasıdır. Bu tanım biraz açılacak
olursa hazır bulunuşluk, öğrencinin konuya ilişkin mevcut bilgi ve beceri düzeyi; ilgi, öğrencinin merak duyduğu, anlamlı
bulduğu konular ve süreçler; öğrenme profili, öğrenme tercihleri, kültürel arka plan, zekâ ve modalite tercihleri vb. şeklinde
açıklanabilir. Bu tanım, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli farklılaştırma kısmında da benzer şekilde kabul edilmiştir.
Farklılaştırma sınıftaki öğrenme farklılıklarına uygun şekilde yanıt verme çabasıdır ve öğretmen, bu yanıtı üretirken çeşitli
öğretim ve sınıf yönetimi stratejileri kullanır (Çitil & Akçayır, 2024). Farklılaştırılmış öğretim, “yapabildiğim kadar çok öğren-
ciyi yakalayayım” yaklaşımından, “her öğrencinin öğrenmesi için sistemli olarak kanıt toplayan ve öğretimini bu kanıta göre
uyarlayan” bir öğretmene geçişi gerektirir (Bondie, Dahnke, & Zusho, 2019).
1.3. FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİMDE ÖĞRENCİ FARKLILIKLARI

1.3.1. Hazır bulunuşluk
Hazır bulunuşluk, öğrencinin belirli bir öğrenme yaşantısının başlangıcındaki bilgi, kavram ve beceri düzeyini ifade
eder. Aynı sınıfta bazı öğrenciler hedeflenen kazanıma zaten hâkimken bazıları ön koşul bilgi ve becerilerde zorlanıyor
olabilir. Farklılaştırılmış öğretimde öğretmen hazır bulunuşluğu belirlemek için derse başlamadan önce ön değerlendir-
me yapmalıdır. Böylece farklı düzeydeki öğrenciler için farklı görevler, destekler, materyaller ve etkinlikler hazırlayabilir.
Bu yaklaşım, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde “destekleme” ve “zenginleştirme” başlıkları altında sistematik hâle
getirilmiştir; daha az ön bilgiye sahip öğrenciler için toparlayıcı çalışmalar, ileri düzey öğrenciler için ise derinlemesine
araştırma ve genişletme etkinlikleri önerilmektedir.
1.3.2. İlgi
Öğrencinin ilgi alanları; kişisel olarak anlamlı bulduğu konular, sorular ve etkinliklerdir. Araştırmalar, öğrenme sürecine
anlamlı ilgi alanlarının dâhil edilmesinin motivasyonu artırdığını ve kalıcı öğrenmeyi desteklediğini göstermektedir (Bon-
die vd., 2019; Padmore & Ali, 2024). TYMM’nin farklılaşma kısmında, içeriğin ve sürecin ilgiye göre farklılaştırılmasına
yönelik çok sayıda sınıf içi örnek verilmekte; öğrencilerin ilgileri doğrultusunda farklı bağlamlar seçerek aynı kavram
üzerinde çalışmaları önerilmektedir. Yine MEB Ortaöğretim Genel Müdürlüğünün OGM Materyal sitesinde yayınladığı
Farklılaştırılmış Öğretim ve Müdahale Stratejileri rehberinde de ilgiye duyarlı etkinlikler; ilgi merkezleri, ilgiye göre grup
çalışmaları ve öğrencilerin kendi seçtikleri temalar üzerinden ürün geliştirmeleri şeklinde yapılandırılmaktadır.
Ilgiye göre farklılaştırma öğrencilerin dikkatini çekmektedir. Kanevsky’nin (2011) üstün yetenekli öğrencilerle yaptığı
çalışmalarda, öğrencilerin en çok tercih ettiği farklılaştırma türünün ilgi alanlarına göre seçim yapabildikleri ve daha
zorlayıcı görevler üstlenebildikleri zenginleştirilmiş etkinlikler olduğu vurgulanmıştır. Bu bulgu, zenginleştirmenin farklı-
laştırma içindeki özel rolünü de işaret etmektedir.
1.3.3. Öğrenme profili
Öğrenme profili; öğrencinin öğrenmesini etkileyen duyuşsal özellikleri, kültürel arka planı, zekâ profili, modalite tercih-

10