Page 13 - Farklılaştırılmış Öğretim Zenginleştirme

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI
FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM: ZENGİNLEŞTİRME

2.3.3. Bilişsel, duyuşsal, sosyal ve yaratıcılık boyutları
Zenginleştirme çoğu zaman akademik (bilişsel) bir kavram gibi görünse de araştırmalar zenginleştirilmiş programların
• üst düzey düşünme ve problem çözme (bilişsel),
• motivasyon, öz yeterlik ve öğrenmeye yönelik tutum (duyuşsal),
• iş birliği, liderlik, iletişim ve öz savunma (sosyal),

• yaratıcı düşünme ve yenilikçi ürün geliştirme (yaratıcılık)
boyutlarında etkili olduğunu göstermektedir (Reis, 2021; Gül, 2023; Göksu, 2022). Bu nedenle zenginleştirme örnek-
leri tasarlanırken yalnızca “daha zor sorular” değil aynı zamanda öğrencilerin yaratıcı, sosyal ve duyuşsal gelişimlerini
de destekleyen etkinlikler yapılmalıdır.

2.4. ZENGİNLEŞTİRMENİN AMAÇLARI VE İLKELERİ
Zenginleştirme tasarlanırken şu amaçlar ve ilkeler rehber alınabilir:
• Yetenek geliştirici yaklaşım
Zenginleştirmenin temel hedefi, “hazır yüksek başarıyı ödüllendirmek”ten çok, öğrencilerin potansiyel yeteneklerini
keşfetmek ve geliştirmektir (Renzulli & Reis, 1993; 2021).

• Otantik ve anlamlı görevler
Öğrenciler, gerçek uzmanların yaptığı işlere benzeyen görevler üstlenir: araştırma projeleri, tasarım çalışmaları, top-
lumsal sorunlara yönelik kampanyalar, özgün ürünler vb. (Renzulli, 1977; Maker, 1982).

• Öğrenci seçimi ve öz yönelim
Özellikle öğrencilerin konu, soru, yöntem ve ürün türü konusunda seçim yapmaları; motivasyon ve sahiplenmeyi artır-
maktadır (Renzulli, 1977; Powers, 2008).
• Yüksek beklenti ve destek dengesi
Zenginleştirme, yüksek düzeyli bilişsel talepler içerirken öğrencilerin bu talepleri karşılamaları için gerekli beceri ve
stratejiler sunulur (Kaplan, 2009; Reis, 2021; Maker & Nielson, 1996).
• Kapsayıcılık ve esneklik
Zenginleştirmenin yalnızca resmî olarak tanılanmış üstün yeteneklilere değil ilgi ve potansiyel gösteren tüm öğrencilere
esnek düzeylerde sunulmasını savunur (Çitil & Akçayır, 2024; Renzulli & Reis, 2021).

2.5. ZENGİNLEŞTİRME; HIZLANDIRMA, DESTEKLEME VE TELAFİ EDİCİ ÖĞRETİMDEN NASIL FARKLIDIR?

Hızlandırma (acceleration), öğrencinin yaşıtlarından daha hızlı ilerlemesini sağlayan düzenlemeleri (sınıf atlama, ders
atlama, erken başlama vb.) ifade eder. Destek eğitim ve telafi edici öğretim ise temel bilgi ve becerilerde geride kalan
öğrencilerin hedef düzeye ulaşmaları için ek zaman ve yapılandırılmış yardım sunar (Passow, 1982; Maker & Nielson,
1996). Zenginleştirme, bu iki uçtan farklı olarak öğrencinin konuyu daha hızlı bitirmesinden çok, aynı veya benzer hedefler
etrafında daha derin, karmaşık ve yaratıcı çalışmalar yapmasını amaçlar. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli sunumlarında,
“Destekleme, öğrenme sürecinde geride kalanlara fırsat eşitliği sunarken zenginleştirme, yüksek hazır bulunuşluktaki öğ-
rencilerin potansiyelini ortaya koymaları için ek imkânlar sağlar.” vurgusu yapılmaktadır.
Bu çerçevede
• destekleme, temel düzeye ulaşmak için gerekli ek destek;
• temel öğretim, programın hedeflediği ortak düzey;
• zenginleştirme, hazır bulunuşluğu yüksek, hızlı öğrenen veya belirli alanlarda güçlü öğrenciler için derinleşme ve
genişleme fırsatları
olarak düşünülebilir. Bu üç katman, farklılaştırılmış öğretimin “her öğrenciye ihtiyacı kadar” ilkesini somutlaştırır.

15