Page 16 - Farklılaştırılmış Öğretim Zenginleştirme

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI
FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM: ZENGİNLEŞTİRME

3.2.1. Hazır bulunuşluk temelli zenginleştirme
Hazır bulunuşluk, öğrencinin belirli bir konuya ilişkin giriş düzeyini ifade eder. Zenginleştirme kararı alınırken öğretmen:
1. Üniteye başlamadan önce ön değerlendirme yapar.
2. Hedef kazanıma ilişkin öngörülenden daha ileri performans gösteren öğrencileri belirler.
3. Bu öğrenciler için aynı kazanımı temel alan fakat daha derin, karmaşık ve açık uçlu görevler tasarlar.

Farklılaştırma rehberinde, hazır bulunuşluğa göre süreç farklılaştırma için katlı öğretim, farklı seviyede materyal, öğ-
renme merkezleri ve homojen/heterojen gruplamalar gibi stratejilerin kullanılabileceği belirtilmektedir (Çavuşoğlu vd.,
2024). Bu stratejiler, zenginleştirme bağlamında daha yüksek bilişsel talep içeren görevlerle birleştirildiğinde, ileri dü-
zey öğrenciler için etkili bir çerçeve sunar.

3.2.2. İlgi temelli zenginleştirme
Ilgi, öğrencinin belirli konulara, sorulara ve etkinliklere duyduğu merak ve yakınlıktır. TYMM’de ilgiye göre içerik ve sü-
reç farklılaştırma için ilgi merkezli etkinlikler, öğrencinin kendi araştırma konusunu seçmesi ve çoklu tema seçenekleri
gibi örnekler verilmiştir. Zenginleştirme bağlamında öğretmen:
• Aynı disiplin içindeki farklı temalar arasından seçim imkânı sunabilir (örneğin, fen dersinde “uzay, denizler, biyo-
teknoloji” gibi).
• Öğrencilerin güçlü ilgilerini bağımsız ya da küçük grup projelerine dönüştürmelerini teşvik edebilir.
Reis (2021) ve Gül’ün (2023) bibliyometrik analizi, zenginleştirme programlarında öğrenci ilgi alanlarına dayalı seçim
hakkının motivasyon ve yaratıcı üretkenliği anlamlı ölçüde artırdığını göstermektedir.

3.2.3. Öğrenme profiline duyarlı zenginleştirme
Öğrenme profili; öğrencinin duyuşsal özelliklerini, kültürel arka planını, modalite tercihlerini ve bilişsel tarzlarını içeren
bileşiktir. TYMM’de öğrencilerin öğrenme profillerini belirlemek için öğrenme profili envanterleri, sınıf içi anketler ve
öz değerlendirme etkinlikleri önerilmektedir. Zenginleştirme tasarımında öğrenme profiline dikkat etmek, özellikle iki
açıdan önemlidir:
• Güçlü yön temelli görevler: Öğrencinin baskın olduğu modalite ve beceri alanlarını kullanarak yüksek düzey
ürünler üretmesi (örneğin sözel güçlü bir öğrencinin senaryo yazması, görsel güçlü bir öğrencinin infografik ta-
sarlaması).
• Öz yönelim ve öz düzenleme: Öğrencinin kendi öğrenme biçimini tanıması; uzun soluklu proje ve araştırmalar-
da planlama, zaman yönetimi ve öz değerlendirme becerilerini kullanmasını kolaylaştırır (Tomlinson, 2017; Reis,
2021).

3.3. FARKLI ÖĞRENCİ GRUPLARI AÇISINDAN ZENGİNLEŞTİRMENİN ROLÜ

Zenginleştirme kavramının tarihsel çıkış noktası üstün /özel yetenekliler eğitimidir. Zenginleştirmenin yalnızca “üstün/özel
yetenekli öğrenciler” için olduğu yönündeki yaygın algı, güncel literatürde eleştirilmektedir. Hem SEM yaklaşımı hem de
TYMM, zenginleştirmenin okuldaki tüm öğrencilere farklı düzeylerde açılması gerektiğini savunur (Renzulli & Reis, 2021;
MEB, 2024). Bu yaklaşım, içerik-süreç-ürün farklılaştırmasını ileri düzeyde uygulayarak öğrencilerin yaratıcı üretkenliğini
geliştirmeyi hedefler. TYMM’deki zenginleştirme tasarımları, Kaplan’ın derinlik ve karmaşıklık çerçevesini de kullanarak
benzer bir odak ortaya koymaktadır.
Farklılaştırılmış Öğretim ve Müdahale Stratejileri rehberi, kaynaştırma/bütünleştirme öğrencilerinin bulunduğu sınıflarda
farklılaştırmanın yalnızca telafi ve destek boyutuna sıkıştırılamayacağını, bu öğrencilerin de güçlü yönleri ve özel ilgi alan-
ları üzerinden zenginleştirme fırsatlarına erişmeleri gerektiğini vurgular. Güncel MTSS literatürü, özellikle iki kere farklı
(twice-exceptional) öğrencilerin (hem üstün yetenekli hem de öğrenme güçlüğü/özel gereksinim) hem ileri düzey zengin-
leştirme hem de hedeflenmiş müdahalelere ihtiyaç duyduğunu göstermektedir (Hughes, 2025).
Bu bağlamda:
• Bir öğrenci okuma akıcılığında güçlük çekse de fen bilimleri alanında ileri düzey kavramsal düşünme sergileyebilir.
18