Page 19 - Farklılaştırılmış Öğretim Zenginleştirme

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI
FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM: ZENGİNLEŞTİRME

Örnek (soyut bir ünite taslağı): “Sürdürülebilir şehirler” temalı ünite
• Büyük fikir: Insan faaliyetleri çevreyi değiştirir; sürdürülebilirlik, bu değişimi yönetmenin bir yoludur.
• Temel soru: “Şehrimizi hem bugün hem gelecek kuşaklar için yaşanabilir kılmak mümkün mü?”
• Zenginleştirilmiş içerik örnekleri:

• Farklı ülkelerden sürdürülebilir şehir uygulamalarını incelemek (fen + sosyal bilimler).
• Karbon ayak izi hesaplama ve basit veri analizi (matematik).
• Yerel belediyenin sürdürülebilirlik planını inceleyip güçlü/zayıf yönlerini tartışmak (vatandaşlık).
• Kendi şehirlerini veya seçtikleri bir dünya kentini ekolojik ayak izi, afet riski ve enerji kullanımı açısından ince-
me (Biyoloji ve coğrafya)
• Coğrafya, şehir planlama, çevre bilimleri, sosyoloji ve ekonomi ile ilişkilendirme ve aynı tehlikenin farklı şehir-
lerde neden farklı sonuçlar doğurduğunu karşılaştırmalı olarak inceleme (Disiplinler arası)

TYMM zenginleştirme etkinlik kitapları da benzer biçimde kazanımlarla bağlantılı olarak disiplinler arası, veri ve metin
içeren, tartışma ve proje temelli içerik önerileri sunmaktadır (MEB, 2025b).

SÜREÇ ZENGİNLEŞTİRME TASARIMLARI

Süreç zenginleştirme, öğrencilerin zenginleştirilmiş içerikle nasıl meşgul olduklarını düzenleyen etkinlikleri kapsar. Tom-
linson (2017) süreci; öğrencilerin önemli fikirleri anlamlandırmak, uygulamak ve aktarmak için yaptıkları etkinlikler olarak
tanımlar. Zenginleştirme bağlamında süreç tasarlarken şu stratejiler öne çıkar:

Sorgulamaya dayalı öğrenme ve araştırma döngüleri
• Öğrencilere açık uçlu, araştırma gerektiren sorular sunmak,
• Veri toplama, kaynak inceleme, hipotez kurma, yorumlama ve sunma aşamalarını içeren döngüler
tasarlamak (Reis, 2021; Hall vd., 2014).

Katlı görevler ve “trafik ışığı” düzeyleri
• Aynı kazanım için farklı zorluk düzeylerinde süreç görevleri hazırlamak, öğrencilerin öğretmen reh-
berliğinde kendileri için uygun düzeyi seçebilmelerini sağlamak.
• STEM alanında kullanılan “trafik ışığı” katlı değerlendirme örneklerinde olduğu gibi (Örnek, 2024).

Öğrenme istasyonları ve merkezleri
• Sınıfta farklı görevlerin bulunduğu istasyonlar kurmak, bazı istasyonları temel kavramları pekiştirme-
ye bazılarını ise zenginleştirici analiz, tasarım veya yaratıcılık görevlerine ayırmak (Tomlinson,
2017; MEB, 2025a).

Proje ve problem temelli öğrenme
• Bir ünite boyunca süren, gerçek hayat problemlerine dayalı projeler tasarlamak; bu projelerde öğren-
cilerin rol, hedef, ürün ve izleyici kitlesinin açık olduğu görevler kullanmak (Wiggins & McTighe, 2005;
Tennessee DOE, 2018).

Evrensel tasarım (UDL) ilkeleriyle uyum
• Hall ve arkadaşlarının (2014) farklılaştırma-UDL örnek ders planında gösterildiği gibi aynı süreç için-
de farklı erişim yolları (görsel, işitsel, kinestetik), etkileşim biçimleri ve ifade yolları sunmak.

21