Page 21 - Farklılaştırılmış Öğretim Zenginleştirme

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI

FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM: ZENGİNLEŞTİRME

BÖLÜM 5

İÇERİĞE DAYALI ZENGİNLEŞTİRME

5.1. İÇERİK ZENGİNLEŞTİRME NEDİR?
Çağdaş farklılaştırılmış öğretim literatüründe içerik zenginleştirme, müfredatın yalnızca niceliksel olarak genişletilmesi
değil öncelikle niteliksel olarak dönüştürülmesi olarak ele alınmaktadır (Maker, 1982; Kaplan, 2013; Tomlinson, 2017).
Içerik, bu bakış açısıyla
• daha soyut (kavram, ilke ve genellemelere odaklı),
• daha karmaşık (çoklu değişkenler ve ilişkiler içeren),

• daha çeşitli (farklı disiplinler, kaynak türleri ve kültürel perspektifler barındıran),
• daha iyi örgütlenmiş (örüntüler ve hiyerarşilerin görünür olduğu)bir yapıya kavuşturulmaya çalışılır (Kaplan, 2013;
Maker & Nielson, 1996; Sak, 2016).

Literatürde öne çıkan başlıca yaklaşımlar aşağıda özetlenebilir:
• Kavram temelli ve soyut içerik
Içeriğin tek tek bilgi parçaları etrafında değil “sistem”, “değişim”, “adalet”, “enerji”, “kanıt” gibi üst düzey kavramlar ve
bunlardan türetilen genellemeler etrafında yapılandırılması (Kaplan, 2013; Maker, 1982).

• Derinlik ve karmaşıklık odaklı içerik
Öğrencilerin yalnızca “daha fazla bilgi” edinmesi değil konulara zaman, sebep-sonuç, örüntü, etik, çoklu bakış açısı gibi
merceklerle yaklaşmasını sağlayan zenginleştirilmiş içerikler (Kaplan, 2013; Göksu & Gelişli, 2023).
• Disiplinler arası ve tema merkezli içerik
Içeriğin “göç”, “sürdürülebilirlik”, “insan hakları”, “teknoloji ve toplum” gibi temalar etrafında, birden fazla disiplini kapsa-
yacak biçimde entegrasyonu (Jacobs, 1989; Sak, 2016).
Alan yazınında içerik zenginleştirmesi ile ilgili yaygın ve etkili yaklaşımlardan biri Sandra Kaplan tarafından geliştirilen
Derinlik ve Karmaşıklık Modeli’dir. Kaplan temelde şu soruya yanıt arar: “Öğrenciler içeriğe o alanın uzmanlarının baktığı
gibi nasıl bakabilir?” (Kaplan, 2013). Model, öğretmenin içeriği zenginleştirirken kullanabileceği bir dizi “düşünme ipucu”
(prompts) ve bunları temsil eden ikonlar içerir. Bu ipuçları üç grupta toplanabilir (Kaplan, 2013; Taylor, 2016):
1. Derinlik boyutları (depth dimensions)
2. Karmaşıklık boyutları (complexity dimensions)
3. Içerik imperatifleri (content imperatives)

DERİNLİK BOYUTLARI
Kaplan (2013), derinlik için sık kullanılan bazı boyutları şöyle sıralar:
• Disiplinin dili (language of the discipline)
Disipline özgü kavram, sembol ve araçların kullanılması (örneğin fen için “hipotez, değişken, kontrol grubu”; matema-
tikte “f(x), limit, integral”).

• Ayrıntılar (details)
Bir olguya ilişkin kritik ayrıntıların belirlenmesi; hangi bilginin “önemli”, hangisinin “ikincil” olduğunun ayırt edilmesi.
• Örüntüler (patterns)
Tekrarlayan olay, yapı veya ilişkilerin fark edilmesi.
• Eğilimler (trends)
Zaman içinde ortaya çıkan yönelimler, çizgiler ve bu eğilimleri doğuran güçler.

23