Page 17 - Farklılaştırılmış Öğretim Zenginleştirme
P. 17
ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI
FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM: ZENGİNLEŞTİRME
• Öğrenme güçlüğü olan bir öğrenci, sanat ya da tasarım alanında çok yaratıcı ürünler ortaya koyabilir.
Zenginleştirme, bu öğrencilerin güçlü alanlarını görünür kılar; sınıf arkadaşları tarafından yalnızca “desteğe ihtiyaç duyan”
değil aynı zamanda “sınıfa katkı sağlayan” bireyler olarak görülmelerini destekler. Bu yaklaşım, kapsayıcı eğitim ilkeleri ile
de uyumludur.
Araştırmalar, sosyo-ekonomik açıdan dezavantajlı öğrencilerin ve göçmen öğrencilerin zenginleştirme programlarına eri-
şiminde önemli eşitsizlikler olduğunu göstermektedir (Inclusion and Giftedness, 2025). SEM ve benzeri modeller, zengin-
leştirmeyi okul çapında yaygınlaştırarak bu eşitsizlikleri azaltmayı amaçlar; formal tanılama süreçlerine girmemiş olsa da
belirli alanlarda güçlü performans gösteren öğrencilerin zenginleştirme etkinlikleri ile desteklenmesini önerir (Renzulli &
Reis, 2021). TYMM’de zenginleştirme ve destekleme etkinliklerinin tüm okullara açık biçimde sunulması ve kılavuzların
çevrim içi erişilebilir olması, bu kapsayıcı bakışın ulusal düzeydeki yansımasıdır.
3.4. TYMM‘DE KADEMELİ YAPI
TYMM’de farklılaştırma başlığı altında “zenginleştirme, destekleme ve öğrenme için evrensel tasarım” boyutları, çekirdek
öğretimin etrafında konumlanan kademeli destek halkaları olarak sunulmaktadır. TYMM kılavuzunda önce TYMM’de ilgili
öğrenme çıktısı ve zenginleştirme/destekleme önerileri incelenmekte; ardından sınıftaki öğrencilerin hazır bulunuşluk, ilgi
ve öğrenme profilleri analiz edilerek hangi öğrenciler için zenginleştirici, hangi öğrenciler için destekleyici/müdahale stra-
tejilerinin devreye gireceği planlanmaktadır.
Öğretmenlerin günlük pratikte en çok zorlandığı noktalardan biri, “Bu öğrencinin ihtiyacı daha fazla destek mi yoksa daha
fazla zorluk/zenginlik mi?” sorusudur. Bu durumda aşağıdaki “basitleştirilmiş karar çerçevesi ilkeleri” kullanılabilir:
a) Ön değerlendirme yapın.
• Hedef kazanım için önceden bilgi-beceri düzeyi nedir?
• Öğrenci temel ön koşulları karşılamıyor mu, hedefe yakın mı, yoksa hedefin oldukça üzerinde mi?
b) Veriyi yorumlayın.
• Hedefin altında: Öğrenci temel kavram ve becerilerde zorlanıyorsa, öncelik destekleme (ek zaman, yapılandırıl-
mış tekrar, küçük grup öğretimi) olmalıdır.
• Hedefe yakın: Öğrenci temel kavramları kavrıyor ancak daha üst düzey görevler için hazır değilse çekirdek fark-
lılaştırma sürdürülür.
• Hedefin üzerinde: Öğrenci hedefi kısa sürede ve yüksek doğrulukla gerçekleştiriyorsa zenginleştirme devreye
girmelidir.
c) İlgi ve öğrenme profilini dâhil edin.
• Güçlü ilgi alanları ve baskın öğrenme yolları, zenginleştirme görevlerinin tasarımında kullanılır.
d) Kademeli ve esnek plan yapın.
• Öğrenci için hazırlanan zenginleştirme görevi, süreç içinde biçimlendirici değerlendirme ile izlenir; ihtiyaç hâlinde
görev daha da derinleştirilir veya destekleme unsurları eklenir.
e) Esnek gruplama kullanın.
• Zenginleştirme yalnızca bireysel değil esnek ve amaçlı gruplama ile de uygulanabilir; önemli olan, öğrencinin
grupta yer alma gerekçesinin net olması ve güçlü yanlarının görünür kılınmasıdır.
Bu çerçeve, öğretmenin “herkese aynı çalışma” refleksinden çıkarak veriye dayalı ve hak temelli bir farklılaştırma–zengin-
leştirme döngüsü kurmasına yardımcı olur.
Buraya kadar anlatılanlar toparlanacak olursa, zenginleştirmenin TYMM’de ve uluslararası yazında farklılaştırmanın alt
stratejisi olarak içerik-süreç-ürün üçlemesinin ileri düzeyi şeklinde konumlandığı; hazır bulunuşluk, ilgi ve öğrenme profili
verilerinin “Destekleme mi, zenginleştirme mi?” kararında temel rol oynadığı; üstün/özel yetenekli, kaynaştırma/bütünleş-
tirme öğrencileri ve dezavantajlı gruplar açısından zenginleştirmenin kapsayıcı ve güçlendirici bir işlev gördüğü; kademeli
destek çerçevesi ile TYMM’nin zenginleştirme–destekleme yapısının büyük ölçüde örtüştüğü ve öğretmenler için pratik bir
karar çerçevesi geliştirilerek sınıf içi uygulamalara nasıl yansıtılabileceği ele alınmıştır. Bir sonraki bölümde, bu kuramsal
çerçeveyi daha somut hâle getirerek zenginleştirilmiş etkinlik yapılmasına odaklanılmıştır.
19
