Page 24 - Farklılaştırılmış Öğretim Zenginleştirme

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI
FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM: ZENGİNLEŞTİRME

5.2. TÜRKİYE YÜZYILI MAARİF MODELİ’NDE İÇERİK ZENGİNLEŞTİRMENİN BOYUTLARI
TYMM modülünde içerik zenginleştirme için şu temel ilkeler sıralanır:
• Içerik, genel programa göre daha derin ve daha karmaşık olmalıdır.
• Temel kavramlar, disiplinin dili ve kuralları, örüntüler, eğilimler, etik boyut, önemli fikir ve tartışmalar mutlaka dikkate
alınmalıdır.
• Veri-kavram-genelleme-teori düzeyleri arasında bir denge kurulmalı, odak giderek kavram ve genellemelere kaymalı-
dır.
• Öğrencilerin ilgi ve hazır bulunuşluklarına uygun, programda yer almayan konu ve disiplinlere de yer verilebilir.
• Konuyla ilişkili seçkin kişilerin (bilim insanları, sanatçılar, düşünürler, yerel aktörler) incelenmesine fırsat verilmelidir.
• Öğrencilere düzeylerine uygun araştırma yöntemleri öğretilmeli ve pratik yapma imkânı tanınmalıdır.
• Tüm bunlar, ders saati sınırları içinde ekonomik ve uygulanabilir biçimde planlanmalıdır.

TYMM, içerik zenginleştirme boyutlarını şöyle tanımlar: soyutluk, karmaşıklık, çeşitlilik, organizasyon, seçkin kişiler, yön-
temler ve ekonomiklik. Aşağıda her boyut kısaca açıklanmakta ve sınıf içi örneklerle ilişkilendirilmektedir.

5.2.1. Soyutluk
Tanım: Içeriği, tek tek bilgilerden çıkarıp kavramlar, genellemeler, ilkeler ve temalar düzeyinde ele alma.
Öğretmenin kendine soracağı sorular:
• “Bu konuda öğrenciler hangi kavramı gerçekten anlamalı?”
• “Bu kavramdan çıkarılabilecek genellemeler neler?”

• “Bu genellemeler öğrencinin hayatında nerede karşılık buluyor?”

Örnek:
• Fen bilimleri - “Ekosistem” ünitesinde sadece “bitki, hayvan, ortam” ögelerini saymak yerine “karşılıklı ba-
ğımlılık” kavramını merkeze alarak farklı ekosistemlerde bu bağımlılığın nasıl işlediğini tartıştırmak.
• Sosyal bilgiler - “Kurtuluş Savaşı” konusunu yalnızca kronolojik olaylar olarak değil “direniş, liderlik ve
toplumsal dayanışma” kavramları üzerinden ele almak.
• Tarih- “I. Dünya Savaşı ünitesinde” I. Dünya Savaşı’nı yalnızca bir askerî çatışma olarak değil güç denge-
leri, ideolojiler, ekonomik rekabet ve milliyetçilik gibi unsurların etkileşimiyle ortaya çıkan küresel bir kı-
rılma süreci olarak kavramsallaştırır. “Bir suikast nasıl dünya savaşına dönüşür?” sorusunun tartıştırılması.

Bu yaklaşım, Bloom’un analiz ve değerlendirme basamaklarına ve Kaplan’ın derinlik unsuruna doğrudan karşılık gelir.

5.2.2. Karmaşıklık

Tanım: Içeriği, birden fazla değişken, bakış açısı ve zaman boyutunu içerecek şekilde düzenleme; nedensellik ve
sistem düşüncesini öne çıkarma.
Öğretmenin soruları:
• “Bu konuda hangi etkenler birlikte rol oynuyor?”
• “Farklı bakış açılarından bakıldığında tablo nasıl değişir?”
• “Bu durum, zaman içinde nasıl bir değişim gösteriyor?”

26