Page 11 - Farklılaştırılmış Öğretim Zenginleştirme

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI

FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM: ZENGİNLEŞTİRME

BÖLÜM 2

ZENGİNLEŞTİRME KAVRAMI

2.1. ZENGİNLEŞTİRME NEDİR?
Yukarıda da defaatle değinildiği üzere farklılaştırılmış öğretim, öğrencilerin hazır bulunuşluk, ilgi ve öğrenme profillerine
göre içerik, süreç ve ürünün uyarlanmasını gerektirir. Bu uyarlamanın “ileri düzey” boyutunu ise zenginleştirme oluşturur.
Zenginleştirme; yalnızca “fazladan etkinlik” ya da “erken bitirenlere ek çalışma” değil öğrencilerin daha üst düzey düşün-
me, yaratıcı üretkenlik ve gerçek hayat problemleriyle baş etme becerilerini geliştirmek için tasarlanmış planlı öğrenme
deneyimleridir (Renzulli, 1977; Reis & Renzulli, 2021).
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde zenginleştirme, farklılaştırmanın ana araçlarından biri olarak görülmekte; programlarda
“zenginleştirme ve destekleme etkinlik kitapları” üzerinden somutlaştırılmaktadır. Bu bağlamda zenginleştirme, özellikle
hazır bulunuşluğu yüksek ve/veya belirli alanlarda hızlı ilerleyen öğrencilerin öğrenmelerini derinleştirmek için temel bir
strateji olarak konumlandırılmaktadır.
Zenginleştirme, genel olarak öğrencilerin
• öğrenme konularına daha fazla derinlik ve karmaşıklıkla yaklaşmalarını,
• disiplinlerin özgün dil, kavram ve yöntemlerini daha iyi kavramalarını,
• gerçek hayat problemleri ve otantik görevler üzerinde yaratıcı ürünler geliştirmelerini,

• ilgi alanları doğrultusunda öz yönelimli öğrenme deneyimleri yaşamalarını
sağlayan öğretim düzenlemeleri olarak tanımlanır (Maker, 1982; Kaplan, 2009; Renzulli, 1977).

2.2. ZENGİNLEŞTİRME İLE İLGİLİ MÜFREDAT MODELLERİ
Zenginleştirme daha çok üstün zekâlı ya da özel yetenekli öğrenciler için yapılan bir farklılaştırma uygulaması olarak bilin-
mektedir. Zenginleştirme kavramı, öncelikle üstün yetenekliler eğitimi literatüründe gelişmiş; daha sonra kapsayıcı eğitim
ve genel sınıf uygulamalarına doğru genişlemiştir.
Son yıllardaki bibliyometrik çalışmalar, zenginleştirme araştırmalarının STEM, dil eğitimi, okuma, yaratıcı düşünme ve sos-
yal-duygusal gelişim gibi alanlarda yoğunlaştığını ve giderek daha fazla kapsayıcı eğitim perspektifine kaydığını göster-
mektedir (Gül, 2023). Bu eğilim, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde zenginleştirmenin yalnızca üstün yetenekliler değil tüm
öğrenciler için bir hak olarak ele alınmasıyla da uyumludur. TYMM farklılaştırma modeli ise olması gerektiği gibi üstün zekâ
ya da özel yeteneğe spesifik bir odaklanma yerine ileride olan ya da hızlı öğrenen öğrencileri hedefleyen daha kapsayıcı
bir yaklaşıma sahiptir. Burada unutulmaması gereken bir durum da şöyledir: Bazı öğrenciler; belli derslerde ortalama, belli
derslerde sınıfın biraz gerisinde belli derslerde de çok ileride bir performans sergileyebilir. O yüzden genel bir kabul yerine
ders, tema ya da öğrenme ortamlarında öğrencilerin gösterdiği özelliklere göre zenginleştirme yapmak daha doğrudur.
Ama az önce de değinildiği gibi zenginleştirme ile ilgili içerik araştıran bir eğitimcinin bu konudaki en temel bulguları üstün/
özel yetenekli öğrencilerle ilgili çalışmalardan edinmesi daha yüksek bir olasılıktır. Yaklaşık kırk yıldır üstün/özel yetenek-
lilerle ilgili yapılan zenginleştirme çalışmaları birçok farklı müfredat modelini ortaya çıkarmıştır. Bu kılavuz kapsamında
bunların hepsine değinmek mümkün değildir. Ancak TYMM’nin farklılaştırma bölümü hazırlanırken özellikle zenginleştirme
kısmında bu modellerden yararlanılmıştır. Bu modeller arasından anlaşılabilirliği ve uygulanabilirliği açısından TYMM’de
Maker Modeli temele alınmıştır. Bu modelden yararlanılarak geliştirilen TYMM zenginleştirme yaklaşımı aşağıda ayrıntılı
olarak sunulmuştur. Ancak alan yazınında otonom öğrenen modeli, üçlü zenginleştirme modeli, Purdue modeli, Sandra
Kaplan modeli, koşut müfredat modeli gibi oldukça yaygın ve etkili modeller de bulunmaktadır.
Bu modellerden örnek verilecek olursa Renzulli (1977), Zenginleştirme Üçlü Modeli’nde (Enrichment Triad Model), Enrich-
ment Triad Model’i geliştirirken amacını “çocukların yaratıcı üretkenliğini teşvik eden savunulabilir programlar” tasarlamak
olarak ortaya koymuştur. Model, daha sonra Okul Genişliğinde Zenginleştirme Modeli (Schoolwide Enrichment Model,
SEM) için temel oluşturmuştur. Renzulli’nin ilk modeli (1977) genişletici keşif yaşantıları (farklı alan ve konularla tanışma);
düşünme, araştırma ve iletişim becerilerini güçlendiren grup eğitimi etkinlikleri ve öğrencilerin kendi seçtikleri gerçek prob-
lem ve projeler üzerinde uzun soluklu bireysel ya da küçük grup çalışmalarını içeren üçlü aşamalı bir modeldir. Bu model-
13