Page 93 - Fizik Zenginleştirilmiş Öğretim Programı 9

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI - ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ
FİZİK
9. SINIF

Öğretmen tarafından linki verilen (https://meb.ai/BFcT1A) Kaldırma Kuvveti Simülasyonu
açılır (SFARŞ). Simülasyonu kullanmak isteyen bir öğrenci tahtaya kaldırılarak öğrenciye di-
namometreye asılı 100 N ağırlığındaki cismi sıvıya daldırılması söylenir. Öğretmen simülas-
yonda gözlenen kaldırma kuvveti değerinin hangi kuvvetler ile ilişkili olduğunu öğrencilere
sorar. Bu kuvvetlerin bağlı olduğu değişkenlerin sınıfta tartışılması sağlanarak öğrencilerin
"kaldırma kuvvetinin büyüklüğü sıvının cisme uyguladığı basınç kuvvetleri arasındaki farka
eşittir" çıkarımını yapmalarına yönelik sorular sorulur. Cisim sıvı içinde iken cisme uygu-
lanan basınç kuvvetleri arasındaki farkının, cisim sıvı içinde farklı konumlarda iken nasıl
değişeceğini öğrencilerin tahmin etmesi istenir. Cismin sıvı içindeki farklı denge konumları
için dinamometrenin gösterdiği değerin nasıl değişeceği sınıfta tartışılır.
Öğretmen, kaldırma kuvveti deneyini yürütmek üzere sınıf içinde gerekli fiziksel düzenleme-
leri yaparak öğrencilerden küçük gruplar oluşturur (FÖOD-OTÖ). Deney sürecinde ölçme,
gözlem, veri kaydetme ve matematiksel modelleme gibi roller grup üyeleri arasında pay-
laştırılır (SFGE). İstekli öğrenciler ölçme ve uygulama aşamalarında görev alırken diğer
öğrenciler gözlem yapma, veri yorumlama ve sonuçları tartışma rollerini üstlenir (FÖOD-T).
Bu görev paylaşımının ardından deneysel uygulama aşamasına geçilir ve ölçümler aşağı-
daki adımlar izlenerek gerçekleştirilir. Deneyde yapılan ölçümler ve hesaplamalar Tablo 1’de yer
aldığı gibi tahtaya not edilir
Deney adımları:
Demir cisim ip ile dinamometreye asılarak cismin havadaki ağırlığı (G ) ölçülür.
1
100 mL hacimli beherglas boş halde iken elektronik terazinin üzerine konularak kabın darası
alınır. 500 mL hacimli beherglas taşma seviyesine kadar su ile doldurularak taşma ucunun
altına 100 mL hacimli boş beherglas yerleştirilir. Dinamometreye asılı cismin tamamı ya-
vaşça suyun içine daldırılarak cisim suyun içinde ve dengede tutulurken dinamometrede
okunan değer (G ) olarak kaydedilir.
2
İçinde taşan suyun bulunduğu 100 mL hacimli beherglas elektronik terazide tartılarak ölçü-
len kütle (m ) değeri çizelgeye not edilir.
t
Öğrencilerden suya tamamen daldırılan demir cisme suyun uyguladığı kaldırma kuvvetinin
büyüklüğü ile kaptan taşan sıvının ağırlığı arasında bir ilişki olup olmadığı sorulur (SFAY).
Öğrencilerin kaldırma kuvveti ile kaptan taşan sıvının ağırlığı arasındaki ilişkiye yönelik hi-
potez kurması sağlanır (SFKÖ).
Kaptan taşan suyun ağırlığını hesaplamak için önce tabloda gram cinsinden verilen kütle
değeri 1000’e bölünerek birim kilograma dönüştürülür. Sonra yer çekimi ivmesi (g=9,81 N/
kg) ile çarpılarak taşan sıvının ağırlığı hesaplanır ve tabloya yazılır.
Tablo 1: Deney verileri ve hesaplamalar
Dinamometre(N) G =.….N G =.….N F = G - G F =.......N
1 2 K 1 2 K
Elektronik Terazi(g) m =.…..g
t
Taşan Sıvı Ağırlığı(N) Yer çekimi ivmesi
m
g = 9,81 N/kg t · 9,81 = .... N
1000
Tabloya işlenen demir cismin havadaki ağırlığı (G ) ve sudaki ağırlığı (G ) arasındaki farkın
1 2
hangi büyüklüğe karşılık geldiği öğrencilere sorulur (IFK). Öğrencilerden alınan cevaplar-
dan sonra bu farkın nedeninin sıvının kaldırma kuvveti olduğu vurgulanır ve G - G farkını
1 2
öğrencilerin hesaplayarak tabloya yazmaları sağlanır (ÜFD). Öğrencilerden sıvının cisme
uyguladığı kaldırma kuvveti ile dolu kaptan taşan sıvının ağırlığı arasındaki ilişkiye yönelik
hipotez kurmaları istenir (FÖOD-ÖMO).

ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ 95