Page 118 - TÜRK İSLAM SANATI TARİHİ 11

5. ÜNİTE
Köklü bir aileden gelen Osman Hamdi Bey, 1857’de hukuk öğrenimi
için Paris’e gönderilmiş fakat sanata olan ilgisi ağır bastığından Paris
Güzel Sanatlar Okulunda resim derslerine başlamıştır. Aynı yıllarda
Paris’te bulunan Şeker Ahmet Paşa ve Süleyman Seyyid Bey’le beraber
sergilere katılmıştır. İstanbul’a döndükten sonra değişik görevlerde
bulunan Osman Hamdi Bey, 1881’de Müze-i Hümâyunun (İstanbul
Arkeoloji Müzeleri) müdürlüğüne getirilmiştir. Bu görevden sonra Türk
müzeciliğinde yeni bir süreç başlamış; sanatçı, Osmanlı topraklarında
bulunan tarihi eserlerin yurt dışına çıkarılmasını yasaklayan
kanunların (Âsâr-ı Atîka Nizamnâmesi) çıkarılmasını sağlamıştır. Ayrıca
Sanayiinefîse Mektebinin kurulması için yoğun bir gayret göstermiştir.
Bir yandan resim çalışmalarına devam eden Osman Hamdi Bey,
tablolarında mimari ve figür ilişkisini başarılı bir şekilde kurgulamıştır.
Oryantalist tarzda resimler yapan sanatçı tablolarında mimari, figür,
portre, peyzaj, natürmort konularına çokça yer vermiştir. “Kaplumbağa
Terbiyecisi”, “Camiden Çıkış”, “Silah Taciri” (Görsel 5.57), “Yeşilcami’de
Kur’an Okuma”, “Halı Satıcısı”, “Hamam” ve “Türbe Kapısı Önünde
Kadınlar” sanatçının önemli çalışmalarındandır.

Osmanlının son halifesi ve ressam Halife Abdülmecid; edebiyat,
resim ve müziğe yoğun ilgi duymuş; sanatçıları desteklemiştir. Avru-
pa’dan getirtilen saray ressamlarından resim eğitimi almış; oryantalist
Görsel 5.57: Silah Taciri, Osman ve simgesel ifadeler barındıran tablolarında otoportre, manzara, gün-
Hamdi Bey, Resim ve Heykel lük yaşam ve saray yaşantısı konularını işlemiştir. “Çamlıca’dan Adalara Bakış”, “Yalı Önünde
Müzesi, Ankara
Kadınlar”, “Avluda Kadınlar”, “Yolcu Gemisi”, “ Harem’de Beethoven”, “Harem’de Goethe” (Gör-
sel 5.58) ve “Kız Kulesi” sanatçının önemli tablolarındandır.
Fransız ressam Guillemet ve Osman Hamdi Bey’in çabalarıyla II.
Abdulhamid zamanında 3 Mart 1883’te güzel sanatlar akademisi
olarak işlev gören Sanayiinefise Mektebi kurulmuştur. Osmanlı’da
ilk resim atölyesini Guillemet kurmuş fakat sanat eğitimlerini kurumsal
çerçevede akademik bir disiplinle yürüten kurum Sanayiinefise
Mektebi olmuştur. Kurumun amacı, Osmanlı topraklarında sanat
eğitimi vermek ve sanatı yaygınlaştırmaktır. Kuruluş amacında
milli bir sanat anlayışını kavratma ve edinme çabası görülse de
görev alan yabancı hocaların ve gayrimüslim öğrencilerin çokluğu
bu amacı geciktirmiştir. Okul; Türk resim, heykel ve mimarisinin
çağdaşlaşmasında etkin rol oynamıştır. Fransız ressamların ve Osman
Hamdi’nin etkisiyle resim çalışmaları oryantalist çizgide ilerlemiştir. Bu
durum, asker sanatçılar tarafından eleştiri konusu olmuştur. Kurum,
Görsel 5.58: Harem’de Goethe,
Halife Abdülmecid, 1918, Resim ve resimde olduğu gibi heykelde de Osmanlı tarihinde ilk olma özelliğine
Heykel Müzesi, Ankara sahiptir. Müslüman toplumun heykele olan mesafeli yaklaşımı bu alana daha çok
gayrimüslim öğrencilerin ilgi göstermesine yol açmıştır. İlk heykel dersi hocası Ermeni
asıllı Oskan Yervant, Osman Hamdi Bey’in büstü dâhil olmak üzere çok sayıda heykele
imza atmıştır (Görsel 5.59). Mimari eğitim daha önce askerî okullarda verildiği için bu
alan yeni bir açılım sergilememiş bununla birlikte Batılı anlayışta yenilikleri içermiştir.
Mimarlık derslerinde hocalık yapan Alexander Vallaury ve Philippe Bello, İstanbul’da o
dönemin Batılı anlayıştaki mimari eserlerine imza atmışlardır. Okulun açtığı resim ve
heykel sergileri, İstanbul sanat yaşantısına hareketlilik kazandırmış; bu sergilerdeki resim
ve heykel çalışmaları, Osmanlı topraklarında üretilen ve sergilenen ilk eserler olmuştur.
Sanayiinefise Mektebinde verilen eğitimler, Cumhuriyet Dönemi sanat anlayışının
altyapısını oluşturmuştur. Sanayiinefise Mektebi, Cumhuriyet’in ilanından sonra “Devlet
Güzel Sanatlar Akademisi” adını almıştır.

II. Meşrutiyet’in ilanından hemen sonra aralarında Sanayiinefise Mektebi mezunlarının
Görsel 5.59: Osman Hamdi Bey da bulunduğu M. Ruhi (Arel), Hoca Ali Rıza, İbrahim Çallı, Sami Yetik, Şevket (Dağ),
Büstü, Oskan Yervant Efendi, Ahmet Ziya, Hikmet (Onat), Ahmet İzzet, Osman Asaf, Hüseyin Haşim gibi ressam-
Arkeoloji Müzesi, İstanbul
116