Page 65 - TÜRK İSLAM SANATI TARİHİ 11

ORTA ASYA MÜSLÜMAN TÜRK DEVLETLERİ SANATI

TİMURLULAR DÖNEMİ SANATI
Başkenti Semerkant olan Timurlular Devleti, 1370 yılında Emir Timur tarafından
kurulmuştur. İran, Azerbaycan, Hindistan’ın kuzey bölgeleri, Irak, Suriye ile Rusya’nın
Moskova’ya kadar olan kısımları devletin sınırları içindedir. 1405 yılında Emir Timur’un
ölümünden sonra başkent, Semerkant’tan Herat’a taşınmış; Timur’un oğlu Şahruh’un
ölümü üzerine devletin başına ünlü bilim insanı Uluğ Bey geçmiştir. Uluğ Bey’in
ölümüyle ülkede iç karışıklıklar başlamış, 1507 yılında Timurlular Devleti Özbekler
tarafından yıkılmıştır.
Timurlular Dönemi sanatı İlhanlılar aracılığı ile Büyük Selçuklu sanatı etkisi
göstermektedir. Bu dönemde Semerkant abidevi eserlerle donatılmış fakat bu eserlerin
büyük bir kısmı günümüze kadar ulaşmamış, ulaşabilenlerin büyük çoğunluğu ise
harabe hâlde ayakta kalabilmiştir. Diğer Orta Asya devletlerinde olduğu gibi Timurlular
Dönem’inde de tuğla, yapıların ana malzemesi olmuş; süslemelerde büyük oranda
sırlı tuğla kullanılmıştır. Bu dönemin önemli süsleme unsuru çinidir. Çini yapımı bu
dönemde oldukça artmış ve çini, yapı süslemesinde yaygın olarak kullanılmıştır. Bitkisel
motiflerin sık görüldüğü bu dönemde çok sayıda cami, medrese, türbe ve rasathane
yapılmıştır.
Semerkant’ın merkezinde yer alan Registan Meydanı (Kumluk Meydanı) ve çevresi Emir
Timur ve Uluğ Bey dönemlerinde çok sayıda eserle donatılmıştır. Bu meydanda bulunan
üçlü medreselerden (Şirdar, Tilla Kari ve Uluğ Bey medreseleri) günümüze sağlam
olarak sadece Uluğ Bey Medresesi kalmıştır. Medrese 1417-1420 yılları arasında Uluğ
Bey tarafından mimari eserlerin bulunduğu kompleks bir alanda 56x81 m ölçülerinde;
dört eyvanlı, iki katlı ve dört minareli yaptırılmıştır. Yapının köşe kısımlarında birer tane
dershane odası ile üçlü gruplar hâlinde öğrenci odaları, ön cephesinde ise abidevi
boyutlarda bir taç kapı vardır. Medrese duvarlarının hem iç hem dış kısımları firuze ve
beyaz renkte sırlı tuğla ve çini mozaiklerle süslenmiştir.

Timurlular Dönemi abidevi eserlerinden Timur Gûr-i Emir Türbesi, Emir Timur
tarafından 1405 yılında Semerkant’ta yaptırılmıştır. Türbenin iç kısmında kare, dış
kısmında ise sekizgen bir form vardır. Türbenin üzerini örten dış kubbesi silindirik ve yivli
bir gövdeye sahiptir ve 34 m yüksekliktedir. Kubbenin dış kısmı firuze renkli çinilerle
kaplanmıştır. İç kısımda bulunan kare alanların her birinin kenarının orta kısmında eyvan
bulunmaktadır (Görsel 3.16).

Görsel 3.16: Timur Gûr-i Emir Türbesi, Semerkant

63