Page 118 - Biyoloji Zenginleştirilmiş Öğretim Programı 9

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ
BİYOLOJİ
9. SINIF

Enzim Konsantrasyonu: Enzim miktarı arttıkça reaksiyon hızı artar. Ancak belirli bir nok-
tadan sonra substrat miktarı sınırlayıcı hâle gelir.
Şu açıklamayı yapınız (IFO1, IFO2):
“Tepkimeye katılmadan kimyasal tepkimenin hızını artıran maddeler, katalizör olarak adlan-
dırılır. Canlı organizmalarda gerçekleşen biyokimyasal tepkimeleri katalizleyen maddelere
enzim adı verilir. Enzimler genellikle proteindir ancak enzim gibi davranan bazı ribonükleik
asit (RNA) molekülleri de bulunmaktadır (IFSK1).
Enzimler kimyasal tepkimelerin aktivasyon enerjisinin yani kimyasal tepkimenin başlayabil-
mesi için gerekli enerji miktarının düşürülmesinde önemli rol oynarlar. Enzimler tepkimeye
giren moleküllere bağlanarak kimyasal bağ koparıcı ve bağ yapıcı aşamalar için hazır olma-
larını sağlarlar.” (IFO1, IFO2)
Çevrenin enzim işlevi üzerindeki etkisini açıklayınız (IFK1, IFK2):
“Aktif bölgeler kimyasal tepkimelere yardım etmek için çok ideal yapılara sahip oldukların-
dan enzimin yapısında meydana gelecek olan değişikliklere karşı son derece hassastırlar.
Enzim işlevini etkileyebilecek çevresel faktörler arasında aşağıdakileri sayabiliriz:
Sıcaklık: Yüksek sıcaklıklar, enzimlerle katalizlenen ya da katalizlenmeyen tepkimelerin
hızlarını genellikle arttırırlar. Ama sıcaklığı tolerans aralığının dışına çıkacak kadar yükselt-
mek veya düşürmek aktif bölgedeki kimyasal bağların, substrat bağlanması için daha az
uygun olmalarına sebep olabilir. Çok yüksek sıcaklıklar (hayvan enzimleri için 40°C veya
104°C) enzimlerin denatürasyon geçirip şeklini ve özelliğini kaybetmesine sebep olabilir
(IFS2).
pH: pH değeri enzim işlevselliğini etkileyebilir. Aktif bölge amino asit parçaları, katalizasyon
Uygulama Aşamaları açısından önemli asidik veya bazik özellikte olabilirler. pH değerindeki değişim, bu parçaları
etkileyerek substratların bağlanmasını zorlaştırabilir. Enzimler en iyi olarak belirli bir pH
değerinde görev yaparlar ve sıcaklıkta olduğu gibi pH değerindeki aşırı artış veya düşüşler
(bazlık veya asidite) de enzimlerin denatüre olmasına sebep olabilir” (IFK1).
C. Sınıf Tartışması ve Günlük Yaşamla Ilişkilendirme
Çevrenin enzim işlevi üzerindeki etkisini açıkladıktan sonra, dersin başında verilen senaryo-
ya dönünüz. Öğrencilere aşağıdaki soruları sorunuz (SFÜDD3, ÜFGHP2, ÜFD2):
• Lens temizleyici çok sıcak ortamda saklansaydı ne olurdu?
• pH değeri uygun olmasaydı enzim çalışır mıydı?
• Lensler neden takılmadan önce mutlaka durulanmalı?

Öğrenciler deney sonuçlarını şu örneklerle ilişkilendirmelidir (ÜFGHP2, ÜFGHP3, ÜFD1,
ÜFD2):
• Mide enzimleri ve mide asidi (IFÇ3)
• Yoğurt mayalanma sıcaklığı (IFÇ2)
• Enzimli deterjanların ılık suda daha etkili olması (IFÇ2)

• Kontakt lens kullanım talimatları (ÜFGHP1)
Öğrencilerden yaptıkları deneylerden ulaştıkları sonuçları günlük yaşamdan örneklerle
(mide asitliğini değiştirebilecek beslenme alışkanlıkları; peynir ve yoğurt mayalanmasında,
gıdaların uzun süreli saklanmasında sıcaklığa dikkat edilmesi vb.) açıklamaları isteyiniz
(SFSÖ3, ÜFGHP2, ÜFGHP3, ÜFD1, ÜFSÜ2).

120 ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ