Page 86 - Coğrafya Zenginleştirilmiş Öğretim Programı 10

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI ~ ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ
COĞRAFYA
10. SINIF

Öğretmen, her başlık için “Bu özellik afete karşı avantaj mı sağlar, risk mi oluşturur?” soru-
sunu düşünerek değerlendirme yapar ve bu süreci ifade ederek öğrencilere örnekler. Böy-
lece öğrenciler kontrol listesinde hangi tür maddelerin yer alması gerektiğini görür.
2. Basamak: Rehberli Inceleme
Öğretmen, rehberli inceleme aşamasında öğrencileri farklı özelliklere sahip olacak biçim-
de küçük gruplara ayırır. Gruplar oluşturulurken öğrencilerin akademik hazır bulunuşluk
düzeyleri, iletişim becerileri ve derse katılım düzeyleri dengeli biçimde dağıtılır. Her grupta
analiz yapabilecek, fikirlerini ifade edebilecek ve grup içi etkileşimi destekleyebilecek öğren-
cilerin bulunmasına özen gösterilir (FÖOD-OTÖ1).
Gruplar oluşturulduktan sonra her gruba, afete dirençli ya da afetlere karşı savunmasız bir
yaşam alanını temsil eden örnek yerleşim durumu verilir. Gruplar, kendilerine verilen örnek
üzerinden coğrafi koşulları incelemeye başlar.
Bu süreçte öğretmen, grupların çalışma biçimini yakından izler ve yönlendirici sorularla
öğrencilerin dikkatini yer şekilleri, zemin yapısı, iklim özellikleri, yerleşme düzeni ve altya-
pı unsurlarına çeker. Öğrencilerden, verilen örnek yerleşimi değerlendirirken henüz ürün
oluşturmaları değil; ‘‘afete dirençlilik kontrol listesinde yer alabilecek ölçütleri fark etmeleri’’
beklenir.
Öğretmen, gerekli durumlarda ipuçları vererek yanlış çıkarımları düzeltir ve öğrencilerin
doğru kavramsal çerçevede ilerlemesini sağlar. Bu aşamada öğrenme sorumluluğu büyük
ölçüde öğretmendedir; öğrenciler yönlendirilmiş düşünme sürecine katılır.

ÖRNEK 1-Deprem Açısından
Yerleşim Durumu:
Bu yerleşim alanı, aktif bir fay hattına yakın, geniş ve düz bir ova tabanı üzerinde kurulmuş-
tur. Ovanın zemin yapısı büyük ölçüde alüvyal özellik göstermekte olup gevşek, suya doy-
gun ve taşıma gücü düşük bir yapıdadır. Bu tür zeminler deprem sırasında sismik dalgaları
büyütme ve zemin sıvılaşması riskini artırmaktadır.
Yerleşimde çok katlı ve bitişik nizamda yapılaşma yaygındır. Binalar arasında yeterli me-
safe bulunmamakta, açık alanlar sınırlı kalmaktadır. Bu durum, deprem anında yapıların
birbirini etkilemesine ve yıkımın artmasına neden olabilmektedir. Ayrıca dar sokaklar ve
düzensiz yapılaşma, afet sonrası müdahale ve tahliye süreçlerini zorlaştırmaktadır.
Öğretmen yönlendirmesi: (ÜFD1)
• Zemin yapısı bu yerleşim için nasıl bir risk oluşturur?
• Yapılaşma biçimi afetin etkisini artırır mı?
• Bu yerleşim kontrol listesinde hangi maddeler “riskli” olarak işaretlenir?

ÖRNEK 2-Sel Açısından
Yerleşim Durumu:
Bu yerleşim alanı akarsu yatağına yakın, eğimi az ve geniş bir taşkın ovası üzerinde yer
almaktadır. Eğimin az olması, yağış sularının hızlı bir şekilde uzaklaşmasını engellemekte;
suyun yüzeyde birikmesine yol açmaktadır. Bölgenin yağışlı iklim koşulları, sel ve taşkın
riskini daha da artırmaktadır.
Yerleşim alanında geçirgen alanların sınırlı olması, yağış sularının yer altına sızmasını en-
gellemektedir. Drenaj sisteminin yetersizliği, yağış sularının birikmesine ve kısa sürede sel
olaylarının yaşanmasına yol açmaktadır. Akarsu yatağına yakınlık ve altyapı eksiklikleri bir-
likte değerlendirildiğinde, bu yerleşim sel açısından oldukça savunmasızdır.

88 ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ